Assertief leven zonder jezelf weg te slikken

Assertiviteit begint soms op het moment dat je mond “prima” zegt en ergens achter je ribben iets roept: ben je nou helemaal gek geworden? Toch lopen er genoeg mensen rond die dat tweede stemmetje al jaren keurig negeren. Ze glimlachen wanneer dat handig is, schuiven aan zonder ooit echt ruimte in te nemen en zeggen ja terwijl hun hele lijf al bij nee staat te wachten. Niet omdat ze zwak zijn, maar omdat aardig, betrouwbaar en beschikbaar zijn ooit goed werkte. Voor je het weet staat je leven op mute en ben jij degene die nog het minst hoort wat je eigenlijk wilt zeggen. Assertiviteit is dan geen grote mond en ook geen managementterm. Het is voorkomen dat je jezelf langzaam uit je eigen leven beleefd wegknikt.

Dat zie ik overal terug, in relaties, families, organisaties en bij cliënten. Mensen die voor iedereen klaarstaan en ondertussen zelf ergens achteraan in de rij aansluiten. Hun agenda staat vol, hun hoofd ook, maar zodra je vraagt wat zij eigenlijk nodig hebben valt er stilte alsof het formulier daarvoor nooit is meegestuurd. Iedere keer dat je automatisch ja zegt terwijl je nee bedoelt, schuift er iets. Niet meteen dramatisch, maar wel voelbaar. Irritatie, vermoeidheid, afstand of dat merkwaardige gevoel dat je door een rietje zit te ademen terwijl er om je heen lucht genoeg is. Dan wordt vriendelijk zijn geen kwaliteit meer, maar camouflage.

Het contract van braafheid

Veel mensen hebben vroeg geleerd dat aanpassen voordelen heeft. Niet te luid, geen ruzie maken, rekening houden met anderen en vooral niet degene zijn die het gedoe veroorzaakt. Daar is op zichzelf niets mis mee. Samenleven zonder rekening te houden met iemand anders wordt ook snel een vrij vervelende hobby. Alleen kan braafheid ongemerkt veranderen in een contract dat je jaren geleden tekende en nooit meer hebt gelezen. Je houdt de sfeer goed, slikt iets in, maakt jezelf kleiner en vertelt jezelf dat het verstandiger is. Tot je op een dag ontdekt dat iedereen behoorlijk tevreden is met jouw gedrag behalve jijzelf.

Daar hoeft geen ingewikkelde jeugdverklaring achter te zitten. Mensen leren gewoon snel welk gedrag waardering, rust of minder gedoe oplevert. De één wordt behulpzaam, de ander grappig, onzichtbaar of eindeloos begripvol. Lastig wordt het wanneer zo’n oude oplossing automatisch blijft draaien terwijl hij je inmiddels meer kost dan oplevert. Dan zeg je “maakt mij niet uit” terwijl het je wel degelijk iets uitmaakt, neem je nog een taak aan terwijl je agenda al om genade smeekt en typ je “geen probleem!” met een uitroepteken waar eigenlijk een middelvinger had willen staan. Dát is het moment waarop braafheid zichzelf begint op te eten.

Slikken is ook een keuze

Assertiviteit betekent niet dat je voortaan ieder gevoel rechtstreeks bij een ander over de schutting kiepert. Het is juist leren onderscheiden wat van jou is, wat je wilt zeggen en hoe je dat doet zonder jezelf of de ander plat te rijden. Je kunt een grens stellen zonder oorlog te verklaren. Je kunt nee zeggen zonder een proefschrift van twaalf pagina’s mee te sturen. Je kunt zeggen dat iets je raakt zonder meteen de complete rechtszaak te openen. Dat klinkt simpel, maar voor iemand die jarenlang vooral heeft geoefend in inslikken kan één heldere zin voelen alsof hij live het journaal moet presenteren zonder broek.

Wie veel inslikt merkt vaak hoe die ongezegde gesprekken later alsnog doorgaan. In bed bijvoorbeeld, om 03.17 uur, wanneer je ineens precies weet wat je die middag had moeten zeggen en je denkbeeldige tegenstander eindelijk een vernietigend antwoord krijgt. Je hoofd houdt zelden kantooruren. Daarom geef ik cliënten bijna altijd praktijkopdrachten mee die ze direct in hun dagelijks leven kunnen toepassen. Niet meteen de baas vertellen wat je al twaalf jaar van hem vindt, maar beginnen met één duidelijke voorkeur uitspreken, een verzoek niet automatisch beantwoorden of een nee laten staan zonder hem na twintig seconden weer terug te trekken uit schuldgevoel.

Je plek innemen zonder trompetgeschal

Assertief leven zit uiteindelijk niet in harder worden, maar in minder verdwijnen. Je hoeft geen dominante versie van jezelf te bouwen en ook niet met je ellebogen door iedere kamer heen. Het gaat erom dat jij jezelf blijft meenemen wanneer er anderen bijkomen. Dat jouw mening niet automatisch onderaan komt omdat iemand anders stelliger praat, dat je grens niet pas bestaat wanneer je volledig bent uitgeput en dat aardig zijn een keuze blijft in plaats van een abonnement zonder opzegknop. Dat is geen egoïsme. Dat is voorkomen dat je voortdurend vrede sluit met iedereen behalve met jezelf.

Misschien herken je het moment waarop je alweer “is goed” zegt terwijl je vanbinnen denkt dat het helemaal niet goed is. Daar hoeft geen groot assertiviteitsproject van gemaakt te worden. Begin bij die ene seconde. Hoor wat je werkelijk wilt zeggen en geef jezelf vervolgens voldoende lef om er een fatsoenlijke zin van te maken. Geen geschreeuw, geen excusescircus en geen drie rondjes om het onderwerp heen. Gewoon aanwezig blijven in je eigen antwoord. Assertiviteit is voor mij uiteindelijk heel simpel: jouw leven is geen wachtkamer waarin iedereen vóór jou aan de beurt is.

De bevrijding van je stem

Assertiviteit is geen vuist op tafel en ook geen cursus harder praten. Het begint veel eenvoudiger: zeggen wat je bedoelt zonder eerst drie versies van jezelf langs de interne klachtencommissie te sturen. Nee zeggen omdat je nee bedoelt. Ja zeggen omdat je ja wilt en niet omdat iemand tegenover je zo verwachtingsvol kijkt dat je ruggengraat spontaan vakantie neemt. Wie dat leert merkt vaak hoeveel energie er jarenlang in aanpassen is verdwenen. Niet iedere grens wordt ineens gezellig ontvangen en sommige relaties gaan zelfs wat schuiven. Prima. Een grens die alleen mag bestaan zolang niemand er last van heeft, is geen grens maar raamdecoratie.

In mijn coaching gaat het daarom niet om mensen een nieuwe stem aan te leren. Die hebben ze meestal al. Hij ligt alleen ergens onder jaren beleefdheid, verantwoordelijkheid, schuldgevoel en het vaste repertoire van “maakt mij niet uit”, “doe maar wat jij wilt” en “ik red me wel”. Ik geef cliënten bijna altijd praktijkopdrachten mee die ze meteen in hun dagelijks leven kunnen toepassen. Een duidelijke voorkeur uitspreken. Niet onmiddellijk reageren op een verzoek. Een nee laten staan zonder er na vijf minuten alsnog een cadeaubon en excuses achteraan te sturen. Zo komt je stem niet spectaculair terug. Hij begint gewoon weer mee te doen.

Als aardig zijn je langzaam opeet

Jezelf voortdurend aanpassen kost energie. Niet omdat ieder ingeslikt woord rechtstreeks een burn-out veroorzaakt, maar omdat voortdurend opletten, pleasen, inschatten en jezelf corrigeren behoorlijk vermoeiend kan worden. Je draagt taken die je niet wilt, zegt dingen niet die wel gezegd moeten worden en ligt vervolgens om 03.17 uur alsnog het complete gesprek te voeren met het plafond. Overdag ben je begripvol, ’s nachts win je alle discussies. Alleen heeft niemand daar iets aan, behalve misschien de plafondlamp.

Zelfverloochening begint bovendien zelden met de mededeling dat je vanaf vandaag jezelf gaat kwijtraken. Het begint veel netter. Harmonie bewaren. Niemand teleurstellen. Nog één keer inspringen. Je mond houden omdat dit “niet het juiste moment” is. Voor je het weet leef je binnen de contouren die anderen mede voor je hebben getekend en ben jij degene die bij iedere wijziging eerst toestemming vraagt. Je bent niet stuk en je hoeft ook geen compleet nieuw mens te worden. Wel wordt het tijd om te onderzoeken waar aardig zijn ophoudt en jezelf weggeven begint.

Terug naar jezelf zonder wierook

Er is iets prettig ongecompliceerds aan mensen die helder zijn zonder hard te worden. Je weet waar je aan toe bent. Ze hoeven niet te blaffen, dreigen of iedere zin met “ik zeg gewoon waar het op staat” te beginnen. Ze kunnen zeggen dat iets niet past, dat ze ergens anders over denken of dat een grens bereikt is zonder onmiddellijk de diplomatieke betrekkingen te verbreken. Dat is voor mij volwassen assertiviteit. Niet winnen, maar aanwezig blijven. Niet de ander kleiner maken om zelf groter te lijken, maar voorkomen dat jij jezelf alvast inklapt zodra iemand steviger klinkt.

Daar zit ook de verbinding. Niet in eindeloos meebewegen tot niemand meer weet wie jij bent, maar in zichtbaar genoeg zijn om werkelijk ontmoet te kunnen worden. Mensen kunnen pas rekening houden met een grens die jij laat zien. Ze kunnen pas reageren op een mening die je uitspreekt. Natuurlijk betekent dat ook dat iemand nee tegen jóu kan zeggen, teleurgesteld kan raken of jouw keuze onhandig vindt. Welkom bij het menselijk verkeer. Assertiviteit geeft geen garantie op applaus. Het voorkomt vooral dat jij jarenlang achter in je eigen leven zit terwijl iedereen voorin beslist waar de bus naartoe rijdt.

Misschien is dat uiteindelijk de eenvoudigste vorm van assertief leven: niet meer voortdurend solliciteren naar toestemming om jezelf te mogen zijn. Je hoeft niet luider, harder of indrukwekkender te worden. Wel duidelijker over wat van jou is, wat je wilt en waar jij ophoudt mee te bewegen. Soms komt daar één zin voor uit je mond. Soms alleen een nee. Soms een onverwacht ja. Dat klinkt weinig spectaculair, maar een mens kan er behoorlijk veel leven mee terugkrijgen. Je stem hoeft geen megafoon te worden. Als jij hem zelf maar weer hoort.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.