Volwassenen zonder schoenen in het zand

Er bestaat een zandbak waar niemand meer met blote knieën in zit en toch nog volop met schepjes wordt gezwaaid. Alleen heten de emmers tegenwoordig leaseauto’s, functies, volgers, huizen en andere dingen waarvan we elkaar graag laten weten dat ze toevallig nét iets groter zijn. LinkedIn is het vormpje waarmee we onze mooiste zandtaart bakken en op Instagram strooien we er een dun laagje gelukspoeder overheen. Keurig volwassen allemaal, totdat iemand aan ónze schep komt. Dan schiet het oude “van mij!” ineens in full HD naar voren en blijken jaren opleiding, levenservaring en persoonlijke ontwikkeling verrassend weinig bescherming te bieden tegen een mens die aan je stoel, status of gelijk komt.

Daarna begint het betere volwassen zandbakwerk. We noemen trekken en duwen geen trekken en duwen meer, maar strategie. Een groepje vormen heet netwerken, iemand subtiel buiten de kring schuiven heet positioneren en wanneer we de taart van een ander uitbundig bewonderen omdat er zelf nog een kruimel voordeel aan zit, noemen we dat verbinding. Tot iemand verschijnt met een glimmender hark en de stoelen langzaam die kant op schuiven. Niet omdat volwassenen stiekem kleuters zijn, maar omdat oude menselijke reflexen opvallend goed meegroeien. Erbij willen horen, gezien willen worden, invloed houden en bang zijn om buiten de groep te vallen. Daar hoeft geen zandbak meer bij. Alleen het plastic schepje is vervangen door een agenda en een wachtwoord.

Patronen tussen de zandkorrels

Veel gedrag dat we volwassen en rationeel noemen, heeft dus minder beschaving in zich dan we graag denken. We willen erbij horen zonder onszelf kwijt te raken, waardering krijgen zonder er zichtbaar om te hoeven vragen en winnen zonder eruit te zien als iemand die koste wat kost wil winnen. Zodra iets succes oplevert, zoals aandacht, controle, rust, bevestiging of het vermijden van schaamte, zijn we geneigd dat gedrag opnieuw te gebruiken. Niet omdat er ergens diep in ons een kleuter aan een hendel trekt, maar omdat mensen nu eenmaal onthouden wat eerder hielp. Vervolgens trekken we er een jasje overheen, zetten er een vergadering naast en noemen het professioneel gedrag. Ondertussen hoor je onder tafel nog zacht dat plastic schepje krassen.

Kijk maar naar families, vriendengroepen, organisaties of online clubjes. De zandbak is overal, alleen de ondergrond wisselt. Roddelen, elkaar aftasten, bondjes sluiten, subtiel negeren, harder praten wanneer je positie wankelt of ineens heel vriendelijk worden tegen degene met de grootste emmer. Het grappige is dat we dit bij een kind onmiddellijk herkennen. Bij volwassenen schrijven we er eerst een beleidsnotitie over. Toch zit daar juist ruimte. Zodra je ziet welk spel je meespeelt, hoef je niet automatisch verder te scheppen. Je kunt ook even naar je handen kijken en denken: goeie hemel, ik ben in de zestig en ik zit nog steeds ruzie te maken over een rood emmertje. Dat is geen mislukking. Dat is zelfkennis met zand tussen de tenen.

We geloven opvallend graag wat we wíllen geloven. Niet omdat het klopt, maar omdat hoop soms heerlijk zit. De wens wordt de vader van de gedachte en voor je het weet schrijf je enthousiast mee aan een verhaal waarin jijzelf steeds kleiner wordt. We bouwen luchtkastelen op verlangen en noemen het liefde, vertrouwen of loyaliteit. Soms is het gewoon zelfbedrog met een strik eromheen en een PowerPoint erachter. Tot iemand zegt: “Ik kijk echt tegen je op. Jij bent als een broer voor mij.” Prachtige woorden. Alleen loopt het gedrag vervolgens doodleuk de andere kant op. Dan helpt één simpele vraag: behandel jij iemand die je werkelijk bewondert ook zo?

Woorden kunnen schitteren als zand in de zon en toch behoorlijk schuren zodra je ze vastpakt. Daarom kijk ik liever naar wat iemand dóét nadat de mooie zin is uitgesproken. Respect dat alleen tijdens toespraken bestaat, is decoratie. Loyaliteit die verdwijnt zodra er iets te halen valt, was waarschijnlijk vooral huurkoop. Soms krijg je een rookgordijn met lipgloss, soms een Excelbestand waarin gevoelens keurig in kolommen worden geparkeerd en soms een glimlach met een agenda erachter die jij nooit hebt ondertekend. Je hoeft daar niet achterdochtig van te worden. Wel wakker.

Hoe je het emmertje neerlegt

Volwassen worden betekent niet dat het spel ophoudt. Het betekent dat je steeds vaker doorhebt dát je aan het spelen bent en kunt kiezen of je nog meedoet. Je merkt wanneer je ineens wilt winnen, pleasen, terugduwen, verdwijnen of iemand subtiel een kuil in praat omdat jouw eigen positie begon te wiebelen. Niet alles komt voort uit dezelfde behoefte en niet ieder gedrag heeft één keurige verklaring. Maar erkenning, veiligheid, invloed, schaamte vermijden en erbij willen horen kunnen verrassend veel zand doen opstuiven. Zodra je ziet wat jij probeert te beschermen of verdienen, ontstaat er iets kostbaars: keuze.

Daar begint voor mij ook coaching. Ik geef cliënten bijna altijd praktijkopdrachten mee die ze meteen in hun dagelijks leven kunnen toepassen. Niet om brave volwassenen van ze te maken, maar om het automatische spel even te onderbreken. Wat gebeurt er als jij een keer niet hoeft te winnen? Als je die steek onder water inslikt en gewoon zegt wat je werkelijk bedoelt? Als je een grens trekt zonder er eerst drie excuses en een bijsluiter achteraan te sturen? Een paar seconden tussen prikkel en reactie kunnen meer veranderen dan een compleet zandkasteel aan goede voornemens. Ineens hoef je niet meer automatisch hetzelfde emmertje naar hetzelfde hoofd te gooien.

Kijk dus voor je de zandbak uitloopt nog één keer rond. Niet alleen naar de ander, vooral ook naar je eigen handen. Welk spel speel jij nog omdat je het ooit hebt geleerd? Waar trek je aan een schep die niemand probeert af te pakken? Misschien is volwassenheid niet dat je nooit meer klein, jaloers, bang of kinderachtig reageert. Misschien is het dat je het sneller doorhebt en daarna iets anders kunt kiezen. Leg dat emmertje neer als het nergens meer toe dient. Of bouw er juist een krankzinnig kasteel mee waar niemand op rekende. Het zand blijft hetzelfde. Jij hoeft alleen niet iedere keer volgens dezelfde oude spelregels te scheppen.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.