Depressie als de dag op zwart springt

Op een ochtend zit Pauline aan de rand van haar bed. Buiten krassen kraaien hun ochtendgeluid, normaal iets dat voorbijwaait, maar nu snijdt het door haar heen. In de kamer hangt nog de geur van koude koffie van gisteren. Haar handen trillen, haar tong smaakt metaalachtig en haar huid voelt dun en koud. Ze weet dat ze moet opstaan. Douchen, aankleden, iets eten, de dag in. Alleen lijkt haar lichaam daar andere afspraken over te hebben gemaakt. Iedere beweging kost moeite, haar adem blijft hoog zitten en de klok tikt door alsof hij met haar toestand verder niets te maken heeft.

Dit is geen blauwe maandag en ook geen dip die na een flinke wandeling vanzelf zijn jas aantrekt. Depressie kan zich langzaam in een leven nestelen totdat gewone dingen ineens gewicht krijgen. Pauline was iemand die altijd doorzette en juist daarom duurde het lang voordat ze begreep dat wilskracht hier weinig indruk maakte. Muziek die haar vroeger optilde, blijft nu ergens buiten haar hangen. Door de stad lopen, een boodschap doen, een gesprek volgen: wat ooit zonder nadenken ging, vraagt ineens voorbereiding. Zelfs denken kan zwaar worden, alsof je hoofd iedere gedachte eerst door de modder moet trekken voordat hij aankomt.

Wereldwijd leven honderden miljoenen mensen met depressie, maar zo’n getal heeft weinig betekenis wanneer jij degene bent bij wie de kleur uit de dag loopt. De wereld blijft boodschappen doen, vergaderen, lachen en haast maken terwijl jij probeert uit te vinden hoe je überhaupt aan die wereld moet beginnen. Slaap raakt ontregeld, concentratie brokkelt af en dingen waar vroeger plezier in zat kunnen hun smaak verliezen. Dat is misschien een van de gemeenste kanten van depressie: niet alleen verdriet wordt groter, ook wat je normaal helpt om je mens te voelen kan ineens nauwelijks meer binnenkomen. Pauline zit daarom niet aan die bedrand omdat ze niet genoeg haar best doet. Ze zit daar omdat zelfs opstaan op dat moment al een hele dag lijkt.

Als depressie in alles gaat zitten

Pauline vertelt: “Het begon met klappen, één na één. Mijn zus stierf na een val, mijn schoonvader overleed plots, een miskraam in de familie, een verhuizing, een reorganisatie op het werk. En ineens brak er iets. De tranen stopten niet meer. Zo energiek als ik was, zo leeg zat ik op de stoel. In een half jaar kwam ik 25 kilo bij. Zelfs praten werd te veel. Ik sliep bijna niet, lag wakker tot vijf uur, zonder te piekeren, ik kon gewoon niet slapen. Overdag wilde ik alleen maar liggen, zweten, trillen, niets kon ik verdragen. Mensen zagen mij in mijn betere momenten en begrepen niet hoe het ook kon zijn.” Niet alleen haar energie verdween. Geluiden kwamen harder binnen, kleuren werden vaag, geuren verdwenen, eten smaakte naar karton en aanraking kon pijn doen. Zelfs licht prikte in haar ogen. Depressie zat niet alleen in haar hoofd; haar hele dagelijkse bestaan deed eraan mee.

“Ik zat levend dood op de stoel,” zegt Pauline. Misschien vertelt die ene zin meer dan tien keurige definities bij elkaar. De wereld gaat door terwijl jij nauwelijks nog aansluiting voelt bij jezelf, laat staan bij alles daarbuiten. Juist dan kunnen goedbedoelde adviezen venijnig binnenkomen. “Kom op, ga wat leuks doen.” “Het is maar een fase.” “Je moet er gewoon overheen.” Voor iemand die al moeite heeft om van de stoel te komen, klinkt zo’n zetje al snel alsof je vooral wat meer je best moet doen. Depressie laat zich alleen niet wegpraten met goede bedoelingen of een snelle tip. Wat iemand dan nodig heeft, begint veel eerder bij serieus genomen worden: iemand die niet onmiddellijk probeert het donker op te lossen, maar eerst werkelijk wil begrijpen hoe donker het voor jou geworden is.

Wanneer koffie weer naar koffie smaakt

Paulines man springt soms op de fiets, even weg van de gespannen stilte, maar hij komt altijd weer thuis. Hij houdt vol, ook wanneer het huis voelt als een wachtkamer waarin het gewone leven tijdelijk niet meer wordt omgeroepen. Pauline worstelt ondertussen met medicatie: eerst wil ze er niets van weten, later probeert ze het toch en zoekt ze samen met haar behandelaars naar wat haar kan helpen. Ze volgt therapieën en trainingen en ergens in die periode begint er iets te schuiven. Niet spectaculair en zeker niet volgens een keurige herstelgrafiek, maar genoeg om af en toe weer iets van zichzelf terug te herkennen. Wat voor haar daarnaast verschil maakt, is iemand tegenover zich die niet alleen naar klachten kijkt maar ook ziet hoeveel moeite het kost om überhaupt aanwezig te blijven. “Freek heeft zelf in dat zwarte dal gezeten,” zegt ze. “Hij wist hoe het voelt wanneer energie verdwijnt en de wereld bodemloos wordt. Hij zei niet: kom op. Hij kon gewoon bij me blijven wanneer ik zelf even nergens heen kon.”

Herstel begint voor Pauline vervolgens niet met grote doorbraken, maar met dingen die vroeger te gewoon waren om op te merken. Tien minuten wandelen. Kou op haar wangen. Nat gras. Voeten die daadwerkelijk weer ergens naartoe lopen, ook al willen hoofd en lijf aanvankelijk liever terug naar de stoel. “Hij zei: loop om te voelen dat je nog voeten hebt.” Tijdens die wandelingen mogen tranen gewoon meelopen zonder dat iemand er onmiddellijk een verbeterplan naast legt. Inmiddels werkt ze weer een beetje. “Dat leek onmogelijk. Ik heb nog slechte dagen, maar ook goede. Voor mij is dát herstel: geur, smaak en zin die langzaam terugkomen.” Een zonnestraal die niet meer steekt, een hand op je schouder die je kunt verdragen, muziek die ineens weer ergens aankomt. En misschien nog wel het meest alledaagse wonder van allemaal: koffie die op een ochtend niet meer naar karton smaakt, maar gewoon weer naar koffie.

Herstel maakt weinig lawaai

Depressie kan zo lang de baas zijn dat iedere verandering aanvankelijk verdacht voelt. Toch komt herstel zelden binnen met tromgeroffel en een bord waarop staat dat het vanaf maandag beter gaat. Het begint vaak veel stiller. Vijf stappen uit bed en daarna weer terug onder de dekens. Een douche die ineens iets minder onmogelijk lijkt. Een halve glimlach tijdens het tandenpoetsen waarvan je zelf bijna schrikt. Vooruitgang heeft geen routeplanner en houdt zich slecht aan een keurige stijgende lijn. Een goede dag kan gevolgd worden door twee beroerde en toch kan er ondertussen iets veranderd zijn. Pauline noemt hoop een verlegen gast: ze bonst niet op de deur, maar staat soms ineens ergens in de gang zonder dat je precies weet wanneer ze binnenkwam.

Dat is misschien ook waarom herstel van buitenaf zo gemakkelijk wordt onderschat. Niemand applaudisseert wanneer geluid weer iets beter te verdragen is, je opnieuw zin krijgt om iemand te bellen of een liedje niet langer alleen hoort maar ook weer een beetje voelt. Voor Pauline zitten juist daarin de tekenen dat haar leven zich voorzichtig uitbreidt. Niet omdat de depressie ineens verdwenen is of omdat zij sterk genoeg heeft gevochten, maar omdat er naast wat zwaar blijft opnieuw andere ervaringen mogen bestaan. Een slechte dag wist een goede niet uit en een terugval betekent niet dat alles voor niets is geweest. Herstel hoeft geen heldenverhaal te worden. Soms is het al veel wanneer je op een dag merkt dat je niet alleen meer bezig bent met overleven, maar heel even ook weer nieuwsgierig bent naar wat morgen misschien met zich meebrengt.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.