Erbij horen zonder jezelf kwijt te raken

Je stapt een ruimte binnen. Een wachtkamer met tijdschriften uit een vorig tijdperk, een familiefeest waar iedereen nét iets harder praat dan nodig of een kantine die ruikt naar kroket, koffie en mensen die elkaar al jaren kennen. Nog voordat je jas goed en wel uit is, gebeurt er iets. Je schouders trekken op, je ogen zoeken een veilige plek en ineens ben je opvallend geïnteresseerd in een plantenbak die je thuis nooit een blik waardig zou keuren. Niet omdat die ruimte gevaarlijk is, maar omdat wij mensen razendsnel willen weten: hoor ik hier bij of sta ik straks als een los winkelwagentje met één kapot wiel ergens tegen de muur?

Sommige mensen voelen dat nauwelijks. Anderen hebben hun sociale radar zo scherp afgesteld dat ze al bij de deuropening het complete klimaatrapport van de kamer hebben opgesteld. Wie kijkt naar wie, wie kent elkaar, waar kan ik zitten, praat ik te veel, te weinig, te luid, te zacht? Voor je het weet ben je niet meer aanwezig maar jezelf aan het managen. In mijn praktijk hoor ik dan zinnen als: “Ik voel me overal een toerist.” Of, mooier nog: “Ik ben die plant op een feestje die nét te weinig water heeft gehad.” Daar hoef ik geen psychologisch etiket overheen te plakken. Het zegt genoeg. Je bent er wel, maar je hebt jezelf alvast een halve meter naar achteren gezet.

Je lijf staat al in de kamer

Neem Anne. Op papier een krachtige, competente manager: empathisch, ervaren en betrouwbaar. Maar zodra ze haar nieuwe werkplek binnenstapte, veranderde er iets. Ogen alerter, schouders hoger, oren op standje luchtverkeersleiding. “Ik weet dat ik het kan,” zei ze, “maar het voelt alsof mijn lichaam achterblijft. Alsof ik er zelf niet echt ben.” Dat vond ik interessanter dan de vraag of ze voldoende zelfvertrouwen had. Want je kunt rationeel prima weten dat je ergens thuishoort en ondertussen lichamelijk binnenkomen alsof je ieder moment gecontroleerd kunt worden op een toegangspasje dat je niet hebt.

Daar begint voor mij het onderzoeken. Niet met jezelf toespreken voor de spiegel dat je er mág zijn; daar krijg je hooguit ruzie met de spiegel van. Wel merken wat je doet zodra je ergens binnenkomt. Houd je je adem vast? Maak je jezelf kleiner? Begin je onmiddellijk aardig, nuttig of grappig te doen zodat niemand op het idee komt je niet leuk te vinden? Soms zit erbij horen niet in harder je best doen, maar juist in minder verdwijnen. Even voelen dat je voeten nog onder je zitten voordat je hoofd namens de hele ruimte conclusies begint te trekken.

De barkrukken kennen elkaar beter

Fatima, projectleider in de zorg, merkte tijdens een cursus keramiek iets op wat ze jarenlang volkomen normaal had gevonden. Zodra ze een ruimte binnenkwam, hield ze even haar adem in. Eerst sfeer peilen, verhoudingen scannen, kijken waar iedereen stond en pas daarna zelf bestaan. Niet dramatisch, eerder een oud automatisch programma dat nog ergens op Windows 95 draaide. Tom, vrachtwagenchauffeur, kende hetzelfde. Hij kwam al jaren in hetzelfde dorpscafé en voelde zich er nog altijd alsof hij per ongeluk door de verkeerde deur was binnengekomen. “Volgens mij kennen die barkrukken elkaar beter dan ik mezelf,” zei hij. Dat is humor, maar wel humor met een losse draad eraan.

Ingrid deed juist iets anders. Haar eerste yogales begon ermee dat ze haar mat dwars door de ruimte liet rollen. Iedereen keek. Vroeger zou ze waarschijnlijk rood zijn geworden en zichzelf de rest van het uur geestelijk hebben afgevoerd. Nu keek ze naar die mat en zei: “Misschien is dit gewoon mijn oriëntatie.” De spanning was weg voordat iemand haar had kunnen beoordelen. Niet omdat de groep haar ineens bestaansrecht schonk, maar omdat zij zichzelf niet meer onmiddellijk corrigeerde. Dat is voor mij een belangrijk verschil. Erbij horen betekent niet dat iedereen jou aardig vindt. Het betekent dat jij niet iedere kamer eerst om toestemming vraagt om jezelf mee naar binnen te nemen.

Ik geef cliënten bijna altijd praktijkopdrachten mee die ze meteen in hun dagelijks leven kunnen toepassen. Niet om ze dwars te laten doen of ineens als sociaal experiment door het leven te sturen, maar om iets anders te ervaren dan hun automatische route. Tom zat in zijn dorpscafé steevast in de hoek bij de WC. Veilig, overzichtelijk en vooral nergens in de weg. Ik vroeg hem eens de stoel bij het raam te kiezen. Niet omdat daar betere koffie werd geschonken, maar omdat hij zelf mocht bepalen waar hij ging zitten. Fatima, die zich tijdens vergaderingen automatisch klein hield, nam zich voor als eerste koffie te pakken. Geen staatsgreep in de bedrijfskantine, gewoon een kop koffie zonder eerst te controleren of alle anderen al voorzien waren.

Dat lijken onbenullige dingen, maar juist daarin zit vaak de verschuiving. Een yogamat dwars neerleggen, een stoel bij het raam kiezen, zelf als eerste naar het koffieapparaat lopen. Geen cursus bestaansrecht met certificaat achteraf. Wel een nieuwe ervaring: ik doe iets zonder mezelf vooraf kleiner te maken. Er stort niets in, niemand belt de politie en wonder boven wonder draait de aarde gewoon door. Zo ontstaat er een klein scheurtje in een oud automatisme. Niet om je hele verleden met een moker open te slaan, maar groot genoeg om te merken dat je meer ruimte hebt dan je jezelf jarenlang toestond.

Niet oplossen maar verschijnen

Erbij horen betekent niet dat je zo goed opgaat in een groep dat niemand meer precies weet waar jij gebleven bent. Toch doen we dat gemakkelijk. Toon zachter, mening inslikken, wachten tot iedereen zit, lachen op het juiste moment en vooral nergens te veel van jezelf laten uitsteken. Dat voelt veilig, maar het is een merkwaardige vorm van aanwezigheid: je bent er lichamelijk en hebt jezelf geestelijk alvast bij de garderobe gehangen. Verbinding ontstaat juist wanneer je mee kunt doen zonder jezelf onderweg te verdunnen.

Verschijnen hoeft daarbij helemaal niet luid te zijn. Het kan zitten in een zin die je deze keer wél afmaakt, een stoel die je zelf kiest of een stilte die je niet onmiddellijk dichtpraat omdat iemand anders zich ongemakkelijk zou kunnen voelen. Je merkt je voeten op de vloer, ademt uit en hoeft niet eerst uit te rekenen welke versie van jou hier het beste zal vallen. Dat is voor mij het verschil tussen meedoen en verdwijnen. Je hoeft geen kamer te domineren. Je hoeft er alleen niet uit weg te kruipen terwijl je er nog middenin staat.

Thuiskomen zonder theezakjestekst

“Thuiskomen in jezelf” klinkt inderdaad gevaarlijk veel als iets dat gratis bij een doos kamillethee wordt geleverd. Toch zit er iets bruikbaars onder. Wie voortdurend de ruimte scant, stemming peilt en controleert of hij wel goed valt, heeft weinig aandacht over voor wat hij zelf eigenlijk voelt of wil. Daarom oefenen we niet in perfect glimlachen of sociaal toneelspelen, maar in eerder merken wanneer je alweer van jezelf wegloopt. Soms begint dat letterlijk met drie rustige ademhalingen voor je naar binnen gaat. Niet als magisch ritueel, maar gewoon om te voorkomen dat je hoofd alvast namens iedereen in de kamer een oordeel heeft geveld.

Die oude stem die zegt dat je niet genoeg bent, hoeft daarbij niet uit je hoofd gesloopt te worden. Laat hem maar kletsen. Sommige interne radiostations zenden al dertig jaar hetzelfde programma uit en een boze brief naar de omroepdirectie helpt zelden. Interessanter is dat jij niet automatisch meer hoeft mee te zingen. Je hoort de ruis, voelt je voeten en stapt toch naar binnen. Langzaam verandert erbij horen dan van iets waarvoor anderen toestemming moeten geven in iets wat jij zelf minder snel afpakt.

Je plek innemen zonder sollicitatiegesprek

Ik denk aan een directrice die vertelde dat ze een vergaderzaal binnenliep en voor het eerst niet onmiddellijk de neiging voelde zich kleiner te maken. Of aan een student die merkte dat hij niet langer iedere blik in zijn richting behandelde alsof er zojuist een beoordelingscommissie was geïnstalleerd. Geen vuurwerk. Niemand speelde viool. Toch zijn dat precies de momenten waarop iets ouds zijn greep begint te verliezen. Je hoeft minder te scannen, minder te pleasen en minder hard je best te doen om vooral geen aanleiding te geven tot afwijzing.

Misschien wacht jij ook tot iedereen zit voordat je zelf een stoel pakt. Kijk je bij binnenkomst nét iets te lang naar de grond of zeg je alvast sorry terwijl er nog helemaal niets gebeurd is. Dat hoeft geen levenslang karaktertrekje te worden. Erbij horen is geen eindbestemming en ook geen diploma dat een groep uitreikt wanneer je eindelijk voldoet. Het begint veel eenvoudiger: jezelf niet iedere keer opnieuw aan een toelatingscommissie onderwerpen voordat je ergens naar binnen mag. Neem die stoel. Pak die koffie. Leg desnoods die yogamat dwars. Je bestaan hoeft geen sollicitatiegesprek te zijn.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.