Januari wil alles tegelijk

Alsof januari uit zichzelf al niet zwaar genoeg op de kalender ligt, maken we hem ook nog eens moreel. Dry January schuift naar voren als bewijs dat je karakter hebt en wie niet meedoet, krijgt bijna de neiging om uit te leggen waarom, liefst met een verhaal waarin gezondheid, bewustwording en persoonlijke groei allemaal even netjes aanschuiven. “Ik heb er gewoon zin in” klinkt ineens verdacht eenvoudig. Blue Monday krijgt vervolgens een datum en een formule aangemeten, alsof somberheid pas serieus genomen mag worden wanneer iemand er een marketingkalender omheen heeft gebouwd. Januari wordt zo de maand waarin we niet alleen opnieuw beginnen, maar ook geacht worden daar zichtbaar verstandiger, fitter en innerlijk behoorlijk opgeruimd uit tevoorschijn te komen.

De boodschap hoeft nergens hardop te worden uitgesproken om toch luid aanwezig te zijn: nu moet het gebeuren. Minder drinken, meer bewegen, beter eten, rustiger leven, minder stress en bij voorkeur vóór februari ook nog een betere versie van jezelf afleveren. Alsof het leven even netjes aan de kant gaat staan terwijl jij jezelf opnieuw installeert. Alleen doet het dat natuurlijk niet. Agenda’s lopen vol, kinderen worden ziek, iemand belt op een beroerd moment, de wasmachine besluit persoonlijk tegen je te zijn en je hoofd staat niet noodzakelijk te juichen bij ontwikkeling op commando. Het leven blijkt hardnekkig ongeïnteresseerd in jouw goede voornemens, zelfs wanneer je ze in een prachtig schrift hebt geschreven met een pen die speciaal voor verandering werd aangeschaft.

Daar begint de ellende van het grote januari-offensief. Een mens is geen laptop die je op 1 januari even opnieuw opstart waarna alle oude programma’s keurig verdwenen zijn. Je sleept december gewoon mee naar binnen, inclusief vermoeidheid, gewoontes, irritaties en dat ene besluit waarvan je op oudejaarsavond nog plechtig dacht dat het vanaf morgen echt anders zou gaan. Halverwege de maand merkt iemand dat hij vooral bezig is zichzelf in een schema te persen dat nauwelijks ruimte laat voor een gewone rotdag. Daar is niets spectaculairs aan, geen violen, geen levenscrisis en ook geen coach die uit de struiken springt. Het is gewoon het moment waarop goede bedoelingen kennismaken met het echte leven.

Wanneer goede bedoelingen zwaar gaan wegen

Na verloop van tijd verdwijnt de glans vanzelf. Niet met tromgeroffel, maar ergens tussen een volle agenda, een slecht geslapen nacht en half elf ’s morgens, wanneer je ineens een buitengewoon innige verhouding ontwikkelt met alles wat vet, zoet of verboden was. Wat begon als richting, voelt dan als nóg een taak op een lijst die al lang genoeg is. Niet omdat je niets wilt veranderen, maar omdat verandering ruimte nodig heeft en januari die ruimte opvallend slecht meelevert. Voor je het weet ben je niet alleen moe van wat je al moest, maar ook van alles wat je van jezelf voortaan beter, gezonder en bewuster moest doen. Persoonlijke groei krijgt zo ongemerkt het karakter van een extra abonnement waar je nooit om hebt gevraagd.

Dan komt sleur binnen, niet als vijand maar als oude bekende die precies weet waar de koffie staat. Hij kent je smoesjes, draagt jouw pantoffels en spreekt met een stem die verdacht veel op die van jezelf lijkt. “Vandaag even niet.” “Het is nu echt te druk.” “Maandag pak ik het weer op.” Allemaal keurige zinnen waar geen alarmbel van afgaat en juist daarom zijn ze zo effectief. Gewoontes hoeven je namelijk niet te overmeesteren; ze hoeven alleen aantrekkelijker te voelen dan het gedoe van iets nieuws. Zo schuift januari langzaam terug naar december, alleen met een sportschoolabonnement erbij en een fles alcoholvrije bubbels achter in de kast waarvan niemand meer precies weet waarom die ooit een goed idee leek.

Voor je het merkt staat de automatische piloot weer aan. Je zegt ja terwijl je nee bedoelt, handelt dingen af zonder er werkelijk bij te zijn en bent zo druk bezig je leven te organiseren dat je nauwelijks nog merkt hoe het voelt om erin rond te lopen. Dat gebeurt zelden in één grote misstap, maar in kleine verschuivingen die allemaal afzonderlijk volkomen redelijk klinken. Juist daarin zit de val. Niet dat je goede voornemen mislukt, maar dat je ongemerkt weer verdergaat volgens een ritme waarvan je in januari nog zo overtuigd was dat het anders moest. Misschien vraagt verandering daarom minder om grote woorden en meer om één tamelijk onheroïsche vraag: wat wil ik morgen werkelijk anders dóén?

Wanneer je jezelf tot prestatie maakt

Op het moment dat je merkt dat je terugglijdt, verandert vaak ook de toon waarmee je tegen jezelf praat. Niet meer nieuwsgierig, maar zakelijk en behoorlijk onvriendelijk, alsof ergens in je hoofd een beoordelingscommissie is aangeschoven met een kwartaalrapport: weer niet volgehouden, te weinig discipline, teleurstellend resultaat. Je verschuift ongemerkt van mens naar meetpunt, gemeten langs een plan dat ooit enthousiast werd opgesteld op een dag waarop je goed had geslapen, de agenda zich voorbeeldig gedroeg en je werkelijk dacht dat deze versie van jezelf voortaan iedere ochtend om zeven uur vrijwillig zou gaan wandelen. Januari maakt van goede bedoelingen graag een intern functioneringsgesprek.

Daar zit een gemene kronkel in, want het probleem is dan niet alleen dat je terugvalt in oud gedrag, maar dat je daar meteen een oordeel over jezelf achteraan stuurt. Je wordt streng op het verkeerde moment: niet wanneer je structureel te veel van jezelf vraagt, maar wanneer je moe bent en een keer struikelt. Voor je het weet ben je niet meer bezig met veranderen, maar met corrigeren, controleren en beoordelen, alsof jouw bestaan ieder kwartaal door een onzichtbare raad van commissarissen moet worden goedgekeurd. Alles wordt meetbaar behalve de vraag hoe het eigenlijk met je gaat, terwijl juist daar vaak de reden ligt waarom dat prachtige plan van drie weken geleden inmiddels met een lekke band langs de weg staat.

Dat plan was bovendien geregeld groter dan het leven waarin het moest landen. We willen niet een beetje gezonder eten, maar meteen een nieuw lichaam met bijpassende ochtendroutine, zichtbaar resultaat en een koelkast die zich voortaan voorbeeldig gedraagt. We willen niet iets meer rust, maar een permanente toestand van innerlijke kalmte waarin stress voortaan alleen nog bij andere mensen voorkomt. Zo bouwen we geen haalbaar plan, maar een ideaal mens met openingstijden. Het werkt prima zolang het leven meewerkt, maar zodra iemand ziek wordt, de nacht beroerd was of dinsdag gewoon een waardeloze dag blijkt, staat het geheel ineens zo strak gespannen dat één tegenvaller voldoende is om de elastiek om je oren te laten vliegen.

Wat we daarna doen is even menselijk als onhandig: niet het plan krijgt kritiek, maar wijzelf. Meer discipline, strengere regels, minder ruimte en vooral niet zeuren, want ergens moet toch blijken dat we het serieus nemen. Daarmee ontstaat precies de draaikolk waar zoveel goede voornemens in verdwijnen. Eerst weerstand, dan vermoeidheid, vervolgens opgeven en daarna de schaamte dat het alweer niet gelukt is, waarna we plechtig verklaren dat de volgende poging écht anders wordt. Zo kan persoonlijke groei verrassend veel lijken op dezelfde rotonde waar je voor de vierde keer langs hetzelfde tuincentrum rijdt en nog steeds beweert dat je uitstekend weet waar je heen gaat.

Met beide voeten in het echte leven

Verandering wordt steviger wanneer ze niet alleen past bij de versie van jou die gemotiveerd, uitgerust en vol goede moed is, maar ook bij degene die op donderdagavond weinig zin meer heeft in welk verbeterproject dan ook. Nieuw gedrag voelt vaak onwennig juist omdat het nog niet automatisch gaat, en terugvallen betekent niet meteen dat je mislukt bent. Het laat vooral zien dat oude gewoontes een voorsprong hebben omdat je ze al honderden keren hebt geoefend. Daar hoef je geen neurologische opera van te maken. Het is al lastig genoeg dat je hoofd op drukke momenten gewoon graag teruggrijpt naar wat bekend en makkelijk beschikbaar is. Precies daarom moet verandering niet alleen mooi klinken, maar ook passen in een rommelige dinsdag.

Daar ligt voor mij het verschil tussen woorden en daden. Niet in jezelf nog harder toespreken of in januari een complete verbouwing van je persoonlijkheid beginnen, maar in één keuze die klein genoeg is om ook op een slechte dag te blijven bestaan. Geen uur bewegen wanneer twintig minuten werkelijk haalbaar is, geen totale levensomslag wanneer één duidelijke grens al verschil maakt en geen nieuwe versie van jezelf wanneer je vooral iets anders wilt gaan dóén. Laat de sleur ondertussen maar commentaar leveren. Jij hoeft niets te bewijzen en ook geen perfecte reeks neer te zetten. Geen woorden maar daden betekent uiteindelijk iets veel eenvoudigers: kies wat voor jou werkelijk telt, maak het klein genoeg voor het echte leven en blijf opnieuw kiezen, met beide voeten in januari en zonder jezelf onderweg tot project te promoveren.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.