Dwarsliggen houdt de boel op de rails

Ze bestaan nog, de leefdwarsliggers. Niet de beroepsrebellen die overal tegenaan schoppen omdat ze anders zelf niet weten waar ze staan, maar mensen die zichzelf niet automatisch inleveren bij de ingang van “zo hoort het”. Geen glossy missieverklaring, geen badge met persoonlijke groei en geen havermelkritueel om 06.15 uur omdat succesvolle mensen dat kennelijk doen. Ze weten dat een mens geen showroommodel is. Je valt, blijft soms even liggen, krabbelt overeind en ontdekt onderweg dat je helemaal niet dezelfde kant op wilt als iedereen die zo fanatiek rechtdoor loopt. Hokjes doen hen niezen. Regels bekijken ze eerst van alle kanten voordat ze besluiten of ze ergens toe dienen. Dat is niet lastig doen. Dat is voorkomen dat je op een dag wakker wordt in een leven dat keurig klopt en toch niet meer van jou voelt.

Dat is behoorlijk actueel in een tijd waarin iedereen vooruit lijkt te moeten terwijl niemand precies weet waarheen. Werk, relaties, generaties en verwachtingen botsen als winkelkarretjes op zaterdagmiddag, precies wanneer iemand in pyjamabroek drie kilo prei tegen je enkels parkeert. De ene mens swipet door honderden mogelijkheden, de andere verlangt terug naar een bank waarop je gewoon kon zitten zonder dat die bank je hartslag, productiviteit en slaapkwaliteit wilde meten. Daartussen loopt de leefdwarsligger. Hij kijkt naar haast alsof het een aanbieding is die hij niet nodig heeft. Niet alles hoeft sneller, slimmer, efficiënter of vóór vrijdagmiddag in een dashboard. Soms is aanrommelen geen gebrek aan richting maar gezond verstand met loshangende veters. Een dwarsligger ligt tenslotte niet dwars om de trein te pesten. Zonder dat ding blijft het hele spoor niet eens fatsoenlijk liggen.

Werk dat doorfluit tot in bed

Werk anno nu blijft zelden keurig achter op een bureau. Het woont in je broekzak, piept tijdens het eten en weet zelfs op zondagavond precies waar je bent. Teams doet ping, WhatsApp vindt dat ook jij dringend iets moet weten, de mailbox broedt ondertussen rustig verder en voor je het weet lig je in bed nog geestelijk een vergadering af te ronden waar je lichamelijk al drie uur geleden uit bent vertrokken. Vervolgens verschijnt er een PowerPoint over balans, liefst verstuurd om 21.47 uur. Daar kun je om lachen, maar de grens tussen beschikbaar zijn en permanent openstaan is voor veel mensen zo dun geworden dat niemand nog weet wie eigenlijk de deur heeft weggehaald.

De leefdwarsligger zet die deur soms gewoon terug. Telefoon in een la. Een middag niet bereikbaar zonder vooraf een overlijdensbericht rond te sturen. Koffie drinken bij een vergeten tankstation omdat daar toevallig niemand iets van hem wil. Een mail schrijven met volledige zinnen, komma’s en zelfs een pauze tussen twee gedachten, alsof snelheid niet automatisch kwaliteit betekent. Hij hoeft niet tegen technologie te zijn en ook niet met een ganzenveer zijn administratie te doen. Hij weigert alleen iedere nieuwe app onmiddellijk tot huisgenoot te promoveren. Productiviteit is voor hem geen geloof en bereikbaar zijn geen persoonlijkheidskenmerk. Een robot worden kan altijd nog; voorlopig heeft mens zijn al genoeg onderhoud.

Daar zit de echte dwarsigheid. Niet in alles weigeren, maar in zelf blijven bepalen waar jij wel en niet in meegaat. Traag wanneer snel nergens toe dient. Offline wanneer bereikbaar zijn vooral betekent dat anderen ongehinderd jouw hoofd kunnen binnenwandelen. Nee zeggen wanneer een systeem nog één taak, overleg of formulier jouw kant op schuift alsof je ergens een onbeperkte voorraad leven hebt staan. Dat is geen sabotage van werk of verantwoordelijkheid. Het is regie. Want als jij nergens meer dwars durft te liggen, lig je uiteindelijk zelf plat. Misschien is dat waarom we leefdwarsliggers harder nodig hebben dan ooit: niet om de trein tegen te houden, maar om te voorkomen dat we met z’n allen keurig op tijd ontsporen.

Wie jong rommelt kent de weg

Jong zijn voelt tegenwoordig soms minder als ontdekken en meer als een start-up zonder investeerder. Je moet je eigen merk bouwen, je mentale welzijn managen, netwerken, presteren, jezelf vinden en liefst vóór je dertigste ook nog weten waarvoor je hier eigenlijk rondloopt. Alsof je eerst moet renderen voordat je mag voelen. De jonge leefdwarsligger prikt dat businessplan lek. Hij leest papier naast pixels, spaart herinneringen naast volgers en laat gaten vallen in zijn cv waar gewoon daglicht doorheen kan. Hij maakt soep van restjes en gesprekken van stiltes. Niet omdat vroeger alles beter was, maar omdat niet ieder stukje leven meteen content, carrière of bewijs hoeft te worden. De digitale echo die roept dat iedereen verder, mooier en succesvoller is, blijkt bij nadere inspectie vooral heel veel mensen die elkaar tegelijk proberen wijs te maken dat ze nergens last van hebben.

Later loopt hetzelfde mens niet ineens op een ander spoor. Het tempo verandert, het lijf praat harder mee en sommige zekerheden blijken onderweg van bordkarton geweest. Geen spreadsheetpensioen, maar tijd die anders begint te tellen. Je knieën kraken en je luistert ernaar zoals naar een oud huis dat nog steeds warm wordt, ook al piept de trap. Je geheugen laat soms een naam vallen, maar bewaart feilloos de geur van een keuken uit 1978. Tussen twintig en zeventig loopt geen hek. Het is dezelfde leefdwarsligger die onderweg andere bagage krijgt. De jonge die leerde een middag onbereikbaar te zijn, wordt later degene die niet meer voor iedere stilte een scherm nodig heeft. Menszijn wordt dan geen wedstrijd met leeftijdscategorieën, maar één lange, merkwaardige route met genoeg verkeerde afslagen om eindelijk te ontdekken welke richting bij jou hoort.

Stilte als ventilatie in een volle wereld

Leefdwarsliggers zijn nuttig omdat ze ruimte maken waar alles dichtslibt. In relaties, gezinnen, organisaties en gewoon in je eigen hoofd. Ze weigeren te doen alsof ieder onderdeel van een leven een apart tabblad is dat netjes bijgehouden kan worden. Wat thuis schuurt, stapt soms gewoon mee naar binnen. Wat jarenlang is ingeslikt, meldt zich later alsnog. Jong en oud wonen bovendien vaker tegelijk in één mens dan we toegeven: de volwassene die een vergadering leidt en vanbinnen nog steeds dat kind kent dat bang was om niet mee te tellen. Een leefdwarsligger poetst dat niet weg. Hij kijkt ernaar voordat het hele systeem opnieuw vrolijk verder dendert.

Ook een leefdwarsligger kan vastlopen. Niet omdat het dwarsliggen mislukt is, maar omdat een mens nu eenmaal geen onbeperkte voorraad ruimte heeft. Dan helpt het om ergens te kunnen zitten waar niet meteen een stappenplan uit een lade springt. Op mijn pagina over Levensvragen gaat het precies daarover: wat schuurt, wat wringt, wat al te lang meegaat en waar jij ondertussen zelf gebleven bent. Geen gladde routekaart en geen opdracht om een betere versie van jezelf te worden. Soms moet er eerst gewoon iets van tafel voordat je weer ziet wat er eigenlijk onder lag.

Een leefdwarsligger zijn is daarom geen pose en ook geen permanent middelvingertje naar de wereld. Het is dat kleine, koppige besluit om niet automatisch mee te hollen omdat iedereen toevallig dezelfde kant op rent. Je kijkt je partner langer aan dan je scherm, zegt in een overleg “ik weet het niet” zonder daar onmiddellijk een PowerPoint achteraan te schuiven en laat een middag leeg zonder hem uit schuldgevoel alsnog vol te proppen. Zo simpel kan dwarsliggen eruitzien. Geen revolutie met vlaggen, wel een mens die zijn eigen maat weer terugvindt. Want soms moet je even dwars gaan liggen om te voorkomen dat je hele leven zonder jou verder over de rails dendert.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.