Milan is een cliënt die mij zijn persoonlijke verhaal over burn-out stuurde. Niet als succesverhaal waarin na een paar moeilijke maanden alles weer keurig op zijn plaats valt, maar als eerlijk verslag van wat er gebeurt wanneer jarenlang doorgaan, verantwoordelijkheid nemen en hoge eisen stellen uiteindelijk niet meer vol te houden zijn. Uit respect voor zijn privacy zijn zijn naam en foto geanonimiseerd. Zijn woorden en ervaringen blijven van hem.

Hij wil zijn verhaal delen voor mensen die nu midden in een burn-out zitten en zich moeilijk kunnen voorstellen dat er ooit weer ruimte, energie of vertrouwen terugkomt. Zijn motto hield hem in die periode overeind: “Het voelt nu zwaar, maar geloof me, er komt een moment dat het beter gaat.” Wat volgt laat vooral zien dat herstel geen rechte weg is. Soms gaat het vooruit, soms schuift alles weer terug en soms bestaat vooruitgang uit iets wat voor een ander nauwelijks bijzonder lijkt. Juist daarin zit voor mij de waarde van zijn verhaal: niet bewijzen hoe sterk iemand kan zijn, maar laten zien hoe iemand stap voor stap weer aansluiting vindt bij zichzelf en het leven buiten de burn-out.

Doorgaan tot je lichaam stopt

Als verpleegkundige in een groot ziekenhuis leefde ik jarenlang met roosters zonder veel ritme, nachten die in dagen overgingen en een pieper die altijd wel een reden vond om af te gaan. Aan de buitenkant had ik een stevige baan, zekerheid, collega’s en werk dat betekenis voor me had, maar vanbinnen begon iets te knagen. Het personeelstekort, de verantwoordelijkheden die zich bleven opstapelen en een cultuur waarin fouten eigenlijk niet mochten bestaan, gingen langzaam in mijn lijf zitten. Hard werken hoorde bij mij en nee zeggen vond ik moeilijk, totdat iets wat altijd mijn kracht was geweest langzaam tegen me begon te werken. Ik bleef ja zeggen, bleef doorgaan en merkte nauwelijks hoe ik mezelf daarin steeds verder uitgumde. Stoppen voelde als falen, dus stopte ik niet.

Het echte besef kwam niet tijdens een dienst of na een grote crisis, maar gewoon thuis in de badkamer. De zon viel door het raam en toen ik in de spiegel keek, herkende ik mezelf bijna niet meer. Mijn ogen stonden dof, mijn schouders hingen alsof ik er twee natte jassen aan had hangen en ineens kon ik het niet meer wegredeneren. Mijn knieën gaven mee en ik zakte op de koude tegels. Daar zat ik, degene die altijd overeind bleef wanneer anderen mij nodig hadden, en zelf kwam ik niet meer overeind. De tranen die ik lang had weggeduwd kwamen vanzelf. Op dat moment dacht ik maar één ding: ik heb voor iedereen gezorgd, behalve voor mezelf.

Ik hield me daarna nog vast aan het idee dat vakantie alles zou herstellen. Ons tweede huisje in Limburg, het groen, de vogels en vooral even niets hoeven, dat moest genoeg zijn. Alleen was mijn lichaam allang verder dan ik zelf wilde toegeven. Ik sliep nauwelijks, mijn geheugen begon me in de steek te laten en mijn hart kon ineens tekeergaan alsof er ergens alarm was geslagen. Toch bleef ik mezelf toespreken: iedereen heeft stress, nog even volhouden, straks komt de rust. Mijn werkuren waren inmiddels verminderd, maar achteraf voelde dat alsof ik een pleister had geplakt op iets wat veel groter was.

Op een ochtend werd ik wakker en voelde mijn hele lijf alsof iemand het ’s nachts had dichtgeschroefd. Mijn armen waren loodzwaar, mijn handen trilden en mijn borst zat strak. Eerst hield ik mezelf nog voor dat ik misschien griep had, maar na twee weken vrijwel zonder slaap, zonder eetlust en zonder enige energie kon ik er niet meer omheen. De huisarts sprak uiteindelijk het woord uit dat ik zelf blijkbaar niet wilde zeggen: burn-out. Dat kwam hard binnen, maar vreemd genoeg gaf het ook iets van ademruimte. Mijn lichaam had al die tijd geprobeerd duidelijk te maken dat het niet meer ging. Uiteindelijk moest het mij letterlijk stilleggen voordat ik bereid was te luisteren.

Toen genoeg eindelijk genoeg was

Het voelde eerst als verliezen, alsof ik niet meer de man was die anderen overeind hield. Zelfs eenvoudige keuzes werden ineens groot: wat eet ik vandaag, waar staat mijn auto, hoe leg ik thuis uit dat ik zelf nauwelijks nog iets kan dragen? Ook emoties van anderen kwamen hard binnen. Wanneer iemand van wie ik hield lachte of huilde, voelde ik dat bijna lichamelijk en ondertussen kroop het schuldgevoel overal tussendoor. Ik vond dat ik er voor mijn gezin moest zijn, ook terwijl mijn eigen binnenwereld langzaam instortte. Toegeven dat ík nu zorg nodig had, vond ik uiteindelijk moeilijker dan welke nachtdienst dan ook.

Pas toen ik stopte met voortdurend tegen mijn toestand te vechten, begon er iets te veranderen. Ik moest leren zeggen: het is genoeg. Niet als nederlaag en ook niet omdat ik ineens vrede had met alles wat mij niet meer lukte, maar omdat mijn lichaam allang een grens had getrokken die mijn hoofd nog steeds probeerde te verplaatsen. Dat erkennen gaf voor het eerst wat ruimte. Ik hoefde niet onmiddellijk weer de oude te worden en ook niet iedere dag te bewijzen dat het beter ging. Voor mij begon herstel op het moment dat “genoeg” niet langer betekende dat ik had opgegeven, maar dat ik eindelijk serieus nam wat ik zelf nodig had om weer een beetje bij mezelf terug te komen.

Hoe ik langzaam terugkwam

Na de diagnose zochten mijn partner en ik wanhopig naar hulp. Wachtlijsten, protocollen en behandelmethodes vol woorden waar ik op dat moment weinig mee kon, maakten me vooral benauwder. Uiteindelijk kwamen we bij Freek Offeringa terecht, coach en psycholoog in Drachten met ruim 30 jaar ervaring. Wat mij aansprak was niet alleen zijn professionele achtergrond, maar vooral de manier waarop hij over mensen en problemen schreef: rechtuit, persoonlijk en zonder ingewikkeld gedoe. Ik had op dat moment geen behoefte meer aan iemand die mij nog eens uitgebreid kon vertellen wat er allemaal mis met mij was. Ik zocht iemand die begreep wat er gebeurde en met mij kon kijken hoe ik vanuit die toestand weer beweging in mijn leven kreeg. Binnen een week kon ik terecht en omdat mijn dagen nog één grote chaos waren, spraken we ’s avonds af.

Tijdens het eerste gesprek merkte ik dat ik niet voortdurend hoefde uit te leggen waarom iets niet meer lukte. Freek keek naar mijn klachten, maar ook naar wie ik was voordat alles vastliep, hoe ik jarenlang met verantwoordelijkheid en druk was omgegaan en wat er onderweg met mij was gebeurd. Hij vroeg door op dingen waar ik zelf allang overheen praatte en liet me ook zien waar mijn eigen manier van doorgaan onderdeel van het probleem was geworden. Dat was niet altijd prettig om te horen, maar het voelde wel eerlijk. Voor het eerst kon ik mijn verhaal vertellen zonder het kleiner te maken en zonder dat iemand meteen met een standaardoplossing klaarstond.

Een van de opdrachten was om mensen om mij heen te vragen hoe zij mij zagen. Hun antwoorden hielden mij een spiegel voor die soms behoorlijk confronterend was, maar ook kanten van mij liet zien die ik zelf allang niet meer kon herkennen. Ik kreeg oefeningen en muziek om meer rust te vinden. In het begin was ik sceptisch, maar gaandeweg merkte ik dat ik weer wat beter sliep en minder snel ontplofte wanneer iets tegenzat. Op advies van Freek ging ik ook naar een fysiotherapeut. De conditietest maakte pijnlijk duidelijk hoe leeg mijn lichaam was geraakt, maar leverde tegelijk iets op waar ik behoefte aan had: een opbouw die haalbaar voelde in plaats van alweer een opdracht waaraan ik moest voldoen.

Ik begon met twee korte wandelingen per dag. In het begin stelde het nauwelijks iets voor en toch kostte het me alles. Langzaam werden die wandelingen een vast punt in mijn dag. Buiten kreeg mijn hoofd wat meer ruimte en merkte ik dat ik weer iets kon voelen zonder er meteen door overspoeld te raken. Later kwam daar sporten bij, iets waar ik vroeger nauwelijks plezier in had en dat nu juist energie begon terug te geven. Achteraf zat herstel voor mij niet in één methode of één groot omslagpunt. Het kwam terug in kleine dingen die ik lang niet meer vanzelfsprekend vond: slapen, bewegen, mijn hoofd iets stiller krijgen en merken dat mijn lichaam niet alleen meer bezig was met volhouden.

Eerst rust dan richting

Het intakegesprek duurde anderhalf uur, maar voor mijn gevoel was het voorbij voordat ik goed en wel doorhad hoeveel ik had verteld. Freek had duidelijk een plan, maar ik kreeg nergens het gevoel dat ik in zijn tempo moest herstellen. We spraken over ontspanning, wat mij nog plezier gaf en waar ik uiteindelijk weer naartoe wilde, maar ook over dingen waar ik jarenlang behoorlijk handig omheen had geleefd: grenzen stellen, niet automatisch ja zeggen en mezelf niet steeds als laatste op de lijst zetten. Ik vond dat soort woorden vroeger al snel wat zweverig. Zorg goed voor jezelf, dacht ik dan, ja hoor. Tot ik begon te zien hoe vanzelfsprekend ik voor iedereen klaarstond en hoe weinig ruimte ik mezelf eigenlijk gaf. Mijn gezin is nog steeds ontzettend belangrijk, alleen probeer ik mezelf er niet meer volledig tussenuit te organiseren. Mijn werk staat inmiddels op de derde plaats en het heeft even geduurd voordat ik kon zeggen dat daar helemaal niets mis mee is.

De gesprekken met Freek voelden voor mij ook niet alsof ik tegenover iemand zat die vanuit een boek wist hoe een burn-out hoorde te verlopen. Hij kende zelf genoeg modder om niet nerveus te worden van die van mij en kon behoorlijk direct zijn wanneer ik alweer probeerde iets goed te praten. Zijn humor hielp daarbij. Soms kon één opmerking precies genoeg lucht geven aan iets waar ik me vijf minuten daarvoor nog voor schaamde. Inmiddels ben ik bijna een jaar verder en pas nu zie ik hoeveel er veranderd is. Ik leef niet meer voortdurend alsof alles op reserve draait, al zijn er nog dagen waarop twijfel of angst ineens weer naast me komt zitten. Ik begrijp nu ook beter waarom mensen na een burn-out soms hun hele leven willen omgooien. Zelf heb ik geleerd zulke besluiten niet te nemen terwijl je batterij nog op rood staat. Eerst rust, dan richting. Mijn partner en kinderen blijven enorm belangrijk, maar ik weet inmiddels dat er voor hen weinig aan mij is wanneer ik mezelf onderweg opnieuw kwijtraak. Misschien is dat wel het grootste verschil met een jaar geleden: ik hoef niet meer te wachten tot mijn lichaam mij stillegt voordat ik serieus neem wat het probeert te vertellen.

Sterker zonder altijd sterk te zijn

Ik organiseer mijn leven nu anders. Grenzeloos doorgaan zie ik niet meer als kracht en ik weet inmiddels dat ik niet gemaakt ben om voortdurend te blijven geven zonder ergens zelf op de lijst te staan. De burn-out heeft behoorlijk veel van mij afgepeld en liet uiteindelijk verrassend gewone dingen over: rust, stilte, een trage ochtend waarop niet meteen iets hoeft en ruimte om te merken hoe het eigenlijk met mij gaat. Ik had eerlijk gezegd liever een vakantie als wake-upcall gehad, maar mijn lichaam koos voor de harde reset. Sommige mensen reizen de wereld rond om zichzelf te vinden. Mijn wereldreis vond voornamelijk plaats in mijn eigen zenuwstelsel en ik kan niet zeggen dat ik de reisgids zou aanbevelen.

Voor iedereen die er nu middenin zit, wil ik vooral zeggen dat herstel er niet iedere dag uitziet als herstel. Soms merk je pas weken later dat iets wat eerst onmogelijk voelde ineens weer lukt. Stoppen met vechten tegen alles wat je nog niet kunt, heeft mij meer gebracht dan mezelf iedere ochtend toespreken dat ik sterker moest worden. Ik ben nog steeds bezig met re-integreren en er zijn momenten waarop ik goed moet opletten dat ik niet opnieuw in mijn oude tempo stap. Het verschil is dat ik nu eerder luister, bewuster kies en niet meer automatisch vasthoud aan wat mij leegtrekt. Voor mij zit daar inmiddels veel meer kracht in dan in de man die vroeger dacht dat hij alles moest kunnen dragen.

Freek, dank je dat je in die periode niet alleen voor mij, maar ook voor mijn gezin een rustpunt bent geweest.

Met warme groet,
Milan