Altijd beter nooit genoeg

Het klinkt stoer, bijna bewonderenswaardig: “Ik wil het gewoon goed doen.” Alsof daar ergens een medaille voor klaarligt. Alleen komt perfectionisme zelden binnen als probleem. Hij verschijnt op nette schoenen, complimenteert je met je inzet en fluistert dat je nog nét iets beter kunt. Eerst lijkt dat ambitie. Tot je ontdekt dat hij één woord bijzonder graag gebruikt: nog. Nog beter, nog strakker, nog één controle, nog een uurtje. “Nu is het goed” komt niet in zijn woordenboek voor. Je ziet steeds minder wat er al staat en steeds scherper dat ene detail dat niemand anders waarschijnlijk ooit zou hebben opgemerkt. Zo verandert zorgvuldig zijn langzaam in voortdurend tekortschieten en wordt de maatstaf telkens verschoven zodra jij hem bijna hebt bereikt. Perfectionisme zegt dat hij je tegen falen beschermt, maar ondertussen zorgt hij er vooral voor dat je nooit het gevoel krijgt dat je ergens werkelijk klaar mee bent.

De roofbouw van perfectie

Perfectionisme kost niet alleen veel energie, het kan je ook stilzetten voordat je begonnen bent. Een idee blijft in je hoofd omdat het daar tenminste nog foutloos is, een keuze wordt opnieuw gewogen en iets dat allang goed genoeg was krijgt voor de zekerheid nog een laatste controle, gevolgd door de laatste controle van de laatste controle. Anderen zien wat je hebt bereikt, terwijl jij alweer zoekt naar wat beter had gekund. Plezier verdwijnt daardoor gemakkelijk uit beeld, ontspanning wordt iets voor later en thuis zit soms nog iemand te wachten terwijl jij dat ene detail corrigeert dat morgenochtend waarschijnlijk niemand ziet.

Ik heb carrières zien worden opgeslokt door precies dat patroon. Medewerkers die uitstekend presteerden maar zelf alleen hun tekortkomingen zagen, managers die zo bang waren voor een verkeerde beslissing dat besluiten eindeloos bleven liggen, studenten voor wie een scriptie nooit af mocht zijn en ouders die van een gewoon gezin bijna een permanente kwaliteitscontrole maakten. Aan de buitenkant kan dat er indrukwekkend uitzien: verantwoordelijk, gedreven, zorgvuldig. Vanbinnen loopt ondertussen iemand rond die bij iedere prestatie onmiddellijk de lat oppakt en hem een stukje verderop neerlegt. Daar zit de echte roofbouw van perfectie: niet in hoge eisen hebben, maar in jezelf nooit meer toestaan dat iets goed genoeg mag zijn om ervan te genieten.

Het verschil tussen streven en slopen

Streven naar kwaliteit is gezond. Kwaliteit geeft voldoening, trots en energie. Perfectionisme doet iets anders. Kwaliteit zegt: “Dit klopt voor nu.” Perfectionisme zegt: “Dit is niets waard, tenzij je jezelf overtreft.” Dat verschil zie je in hoe je met jezelf omgaat. Bij kwaliteit geniet je van wat lukt. Bij perfectionisme straf je jezelf voor elke kleine hapering. Het ene geeft vrijheid, het andere wurgt je. De controle die perfectionisme belooft is schijn. Perfectionisme beslist wanneer iets af is, niet jij. Je verliest het lef om te beginnen of te stoppen. Je wordt marionet van een eis die nooit vervuld raakt. Het leven rafelt, schuurt en wringt. De mooiste momenten komen nooit uit een foutloos plan. Ze groeien uit durven vallen, uit verwarring, uit het lef om te zeggen: “Zo is het genoeg.”

Perfectie stuurt altijd de rekening

Perfectionisme kost meer dan die extra controle of dat uurtje dat je nog even doorgaat. De rekening komt vaak later. In tijd die je niet terugkrijgt, in plannen die keurig in je hoofd blijven wonen omdat ze daar tenminste nog niets fout kunnen doen, en in relaties waarin jouw maatlat ongemerkt ook tegen de ander wordt aangezet. Ondertussen schuift het echte leven gewoon langs je heen. Niet foutloos, wel beschikbaar. Misschien is dat wel de wrangste grap: terwijl jij wacht tot je er helemaal klaar voor bent, trekt een deel van wat je wilde beleven alvast zijn jas aan. Kansen verdwijnen zelden met veel kabaal. Soms vertrekken ze gewoon omdat jij voor de zevende keer nog even naar de komma keek.

Daaruit stappen vraagt geen cursus waarin je na module zes officieel imperfect mag zijn. Het begint eerder op het moment dat jij weer bepaalt wanneer iets af is. Dat je iets verstuurt terwijl je nog drie verbeterpunten ziet, begint voordat alle risico’s netjes zijn weggepoetst en jezelf niet onmiddellijk voor het gerecht sleept wanneer iets anders loopt dan gedacht. Perfectionisme zal daar weinig waardering voor hebben; die interne kwaliteitsmanager verliest tenslotte liever geen personeel. Toch zit precies daar de ruimte terug. Niet in alles laten versloffen en ook niet in jezelf wijsmaken dat fouten ineens geweldig zijn, maar in accepteren dat goed genoeg soms werkelijk goed genoeg is. Een leven zonder rafelrand zou waarschijnlijk prachtig ogen in een brochure, alleen valt er bijzonder weinig in te leven.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.