Seksualiteit

Als seks niet meer vanzelf gaat

Laten we de schone schijn er maar even afhalen. Seksuele problemen komen zelden netjes binnen met één duidelijke oorzaak. Je merkt eerder dat je minder zin hebt, dat aanraking spanning oproept, dat klaarkomen of een erectie niet gaat zoals je wilt, dat seks pijn doet of dat jij en je partner steeds verder uiteenlopen in wat je verlangt. Misschien ga je seks vermijden, misschien probeer je juist harder je best te doen en soms weet je vooral dat iets wat vroeger vanzelfsprekend voelde ineens ingewikkeld is geworden. Dat kan onzeker maken, juist omdat seksualiteit zo persoonlijk is en er tegelijkertijd verbazingwekkend veel ideeën bestaan over hoe het zou moeten.

Daar kunnen verschillende dingen tegelijk in meespelen. Gezondheid, medicatie, stress en lichamelijke veranderingen kunnen invloed hebben, net als prestatiedruk, je relatie, schaamte, eerdere ervaringen en de grenzen die je wel of niet durft aan te geven. Daarom begin ik niet met één verklaring. Pijn is niet automatisch psychologisch, weinig verlangen bewijst niet dat er iets mis is met je relatie en een erectieprobleem betekent niet vanzelf dat je last hebt van faalangst. Wanneer lichamelijke of medische factoren een rol kunnen spelen, hoort daar ook passende medische of seksuologische aandacht bij. In onze gesprekken kijken we juist nauwkeurig naar de psychologische en relationele kant: wat gebeurt er wanneer seksualiteit dichtbij komt, wat verwacht je van jezelf, wat durf je niet te zeggen en waar ben je misschien iets gaan doen of vermijden wat allang niet meer bij je past.

Ook schaamte, grensoverschrijding of seksueel geweld kunnen seksualiteit diep beïnvloeden, maar niet ieder verhaal loopt langs dezelfde route. De één trekt zich terug, een ander blijft doorgaan terwijl het verlangen verdwenen is en weer iemand anders merkt vooral dat voelen, kiezen of grenzen aangeven ingewikkeld is geworden. Wat bij jou speelt hoeven we niet vooraf in te vullen. Belangrijker is dat seksualiteit weer onderzocht kan worden vanuit jouw eigen wensen, grenzen en mogelijkheden, zonder examen over wat normaal hoort te zijn. Want seks wordt er zelden vrijer van wanneer je lichaam voortdurend moet bewijzen dat het goed functioneert.

Als nabijheid spanning oproept

Aanraking kan prettig zijn en tegelijk spanning oproepen. Dat kan gebeuren na seksueel geweld of andere ervaringen waarin grenzen zijn overschreden, maar ook wanneer seks langere tijd pijn heeft gedaan, met schaamte verbonden raakte of steeds meer als een prestatie is gaan voelen. Soms merk je dat heel duidelijk en soms vooral doordat je eerder afstand houdt, aanraking ontwijkt of gespannen raakt zodra nabijheid mogelijk een vervolg krijgt. Rationeel kun je weten dat je partner niets verkeerd doet en toch merken dat vrij voelen niet vanzelf terugkomt. Dat verschil hoeft niet eerst weggepraat te worden. Het verdient vooral aandacht voor wat er werkelijk gebeurt.

Ook binnen een liefdevolle relatie kan daardoor iets ingewikkelds ontstaan. De één zoekt voorzichtig toenadering en de ander voelt in die aanraking misschien al de verwachting dat er straks seks moet volgen. Vervolgens wordt er nóg voorzichtiger aangeraakt, minder gevraagd en vaker afgewacht, totdat beide partners nauwelijks meer weten wat een kus, een hand of samen in bed liggen nog mag betekenen. Nabijheid krijgt dan zoveel voorgeschiedenis mee dat zelfs een klein gebaar beladen kan raken. Het gesprek daarover is vaak belangrijker dan proberen vaker seks te hebben.

Prestatiedruk kan hetzelfde vrije voelen in de weg zitten. Wat eerst contact was wordt ongemerkt een examen: krijg ik voldoende zin, blijft mijn erectie, doet het pijn, kom ik klaar, duurt het lang genoeg en merkt de ander dat ik ondertussen vooral bezig ben met de vraag of alles wel goed gaat? Wie zichzelf tijdens seks voortdurend controleert, heeft weinig aandacht over om te voelen wat werkelijk prettig, spannend of juist niet gewenst is. Wanneer pijn, erectieproblemen of andere lichamelijke veranderingen daar aanleiding toe geven, hoort passende medische of seksuologische beoordeling daarbij. Niet iedere seksuele klacht heeft immers een psychologische oorzaak.

In begeleiding hoeft spanning daarom niet onmiddellijk bestreden te worden alsof je lichaam iets verkeerd doet. Eerst kijken we wanneer zij ontstaat, wat eraan voorafgaat, wat jij op zo’n moment nodig hebt en welke verwachtingen inmiddels aan aanraking of seks zijn vastgegroeid. Na een grensoverschrijdende ervaring kan dat ook betekenen dat veiligheid, keuze en eigen grenzen opnieuw veel nadrukkelijker onderdeel worden van seksualiteit. Een aanraking mag weer gewoon een aanraking zijn zonder automatisch volgende stappen te verplichten. Seks hoeft geen proefwerk te worden dat je lichaam iedere keer opnieuw moet halen. De ruimte ontstaat juist wanneer je weer kunt merken wat jij wilt, wat je niet wilt en wat voor jou prettig genoeg voelt om dichtbij te laten komen.