Doorverwijzing en diagnostiek

Eerst weten wat er werkelijk speelt

Je hoeft niet met een verwijzing, diagnose of precies geformuleerde hulpvraag binnen te komen. Het is genoeg dat je merkt dat iets niet goed loopt en dat je wilt begrijpen wat er aan de hand is. Tijdens de eerste gesprekken kijken we daarom niet meteen naar welk traject je zou moeten volgen, maar naar jouw situatie als geheel. Wat merk je in je dagelijks leven, welke klachten of vragen spelen er, wat gaat nog goed en waar blijf je ondanks je eigen inspanningen in vastlopen?

Wanneer dat nodig is, gebruik ik vanuit mijn werk als psycholoog diagnostiek om scherper te krijgen wat er speelt. Dat gebeurt niet automatisch met een test of een etiket. Gesprekken, gerichte vragen en waar passend vragenlijsten of ander psychologisch onderzoek helpen om onderscheid te maken tussen klachten die binnen coaching goed onderzocht kunnen worden en situaties waarin andere of meer gespecialiseerde hulp nodig is. Het doel is dat jij beter begrijpt wat er aan de hand is en dat we professioneel kunnen bepalen welke aanpak daarbij past.

Blijkt dat jouw vraag buiten mijn deskundigheid valt of dat medische, psychiatrische of andere gespecialiseerde zorg passender is, dan zeg ik dat duidelijk. We bespreken welke volgende stap verstandig is en of daarvoor contact met je huisarts of een andere professional nodig is. Doorverwijzen betekent voor mij niet dat je bij de verkeerde deur hebt aangeklopt. Het betekent dat we serieus genoeg naar jouw situatie kijken om niet vast te houden aan coaching wanneer andere hulp beter bij je past.

Wat diagnostiek bij mij betekent

Je hoeft zelf niet te weten welke diagnose bij je klachten past voordat je bij mij aanklopt. Diagnostiek begint juist met zorgvuldig onderzoeken wat er speelt. We kijken naar wat je merkt in je dagelijks leven, wanneer klachten ontstaan of toenemen, welke patronen terugkomen en welke invloed werk, relaties, eerdere ervaringen, gezondheid en omstandigheden daarop hebben. Daarbij kijken we ook naar wat nog goed gaat en waar je zelf al manieren hebt gevonden om met moeilijke situaties om te gaan. Het doel is niet zo snel mogelijk een naam aan je klachten geven, maar eerst voldoende begrijpen om professioneel te kunnen bepalen wat er aan de hand is.

Dat onderzoek gebeurt in de eerste plaats in gesprekken. Waar dat inhoudelijk iets toevoegt, gebruik ik gerichte vragenlijsten of andere diagnostische informatie om het beeld verder aan te scherpen. Psychodiagnostiek is breder dan alleen een test afnemen: het gaat om doelgericht informatie verzamelen, verbanden onderzoeken en op basis daarvan tot een professionele beoordeling komen. Het NIP stelt daarbij als uitgangspunt dat psychologen diagnostische middelen zorgvuldig en binnen hun deskundigheid gebruiken.

Wanneer uit dat onderzoek een psychologische diagnose naar voren komt die binnen mijn deskundigheid kan worden vastgesteld, bespreek ik die met je en leg ik uit waarop die beoordeling is gebaseerd en wat zij voor jou betekent. Een diagnose is daarbij geen eindpunt en ook geen nieuwe identiteit. Ze kan helpen om klachten beter te begrijpen, onderscheid te maken tussen verschillende verklaringen en te bepalen welke aanpak passend is. Net zo belangrijk is de vraag wat er naast een diagnose in jouw leven speelt en wat je nodig hebt om verder te komen.

Diagnostiek helpt mij daarom ook om de grens van coaching zorgvuldig te bewaken. Niet iedere psychische klacht vraagt geneeskundige ggz, maar wanneer sprake is van of een vermoeden bestaat op problematiek waarvoor medische, psychiatrische of gespecialiseerde behandeling nodig is, moet daar een andere route naast of in plaats van coaching komen. Voor verzekerde geneeskundige ggz gelden bovendien andere voorwaarden en is een verwijzing nodig.

Geen verwijzing nodig om te beginnen

Voor coaching bij mij heb je geen verwijzing van je huisarts nodig. Je kunt zelf contact opnemen wanneer je merkt dat je ergens in vastloopt, klachten blijven terugkomen of je wilt begrijpen wat er aan de hand is. Je hoeft ook niet eerst te weten welke vorm van hulp daarbij hoort. We beginnen met jouw vraag en kijken van daaruit wat passend is.

Dat betekent dat je niet eerst een verzekerde zorgroute hoeft te doorlopen voordat we met elkaar kunnen spreken. Tijdens de kennismaking en de eerste gesprekken wordt duidelijker wat er speelt en of coaching daar een passende vorm voor is. Blijkt dat je vraag medische, psychiatrische of meer gespecialiseerde behandeling nodig heeft, dan bespreken we dat en kijken we welke vervolgstap daarvoor nodig is.

Voor geneeskundige ggz die vanuit de basisverzekering wordt vergoed gelden andere voorwaarden. Daar is onder meer een verwijzing nodig en moet sprake zijn van een psychische stoornis die binnen de verzekerde ggz valt. Dat is dus een andere route dan de coaching waarvoor je rechtstreeks bij mij kunt aankloppen.

Geen vergoeding basisverzekering

De basisverzekering maakt een onderscheid tussen psychologische vragen en verzekerde psychologische behandeling. Voor vergoeding van geneeskundige psychologische behandeling moet onder meer sprake zijn van een psychische stoornis die binnen de verzekerde zorg valt en gelden voorwaarden voor de behandeling en verwijzing. Problemen rond werk, overspannenheid en burn-out, relatieproblemen en moeite met aanpassen na bijvoorbeeld een scheiding, rouw of verlies van werk vallen op zichzelf niet onder die verzekerde psychologische behandeling.

Mijn coaching staat buiten die verzekerde route. Dat betekent dat je ook met vragen over stress, werk, relaties, verlies, keuzes, gedrag en persoonlijke ontwikkeling rechtstreeks bij mij terechtkunt zonder dat jouw vraag eerst binnen een verzekerde diagnose of behandelcategorie moet passen. Je hoeft daarvoor niet klachtenvrij of ‘mentaal gezond’ te zijn. Vanuit mijn deskundigheid als psycholoog kijk ik juist zorgvuldig naar wat er speelt, hoe ernstig of belastend klachten zijn en of coaching op dat moment een passende vorm is. Wanneer diagnostiek nodig is, neem ik die mee in mijn professionele beoordeling en wanneer andere of gespecialiseerde hulp nodig is, zeg ik dat ook.

Dat je mijn coaching zelf betaalt, zegt dus niets over de ernst of betekenis van jouw vraag. Het zegt vooral dat deze gesprekken niet worden aangeboden als verzekerde psychologische behandeling vanuit de basisverzekering. Daar staat tegenover dat je rechtstreeks contact kunt opnemen, geen verwijzing nodig hebt en dat jouw vraag het vertrekpunt vormt in plaats van de voorwaarden van een verzekerde behandelroute.

Sommige aanvullende zorgverzekeringen kennen een vergoeding voor bijvoorbeeld counseling, psychosociale behandeling of bepaalde vormen van alternatieve zorg. Dat verschilt sterk per polis en er gelden voorwaarden voor zowel de behandeling als de beroepsvereniging waarbij een professional is aangesloten. Controleer daarom altijd vooraf bij je eigen zorgverzekeraar of jouw aanvullende verzekering iets vergoedt.

Gaat je coachvraag over werk, functioneren, ontwikkeling of het voorkomen van uitval, dan is het ook de moeite waard om bij je werkgever na te vragen of deze geheel of gedeeltelijk wil bijdragen. Werkgevers investeren regelmatig in ontwikkeling, inzetbaarheid en preventie en kunnen daarvoor eigen budgetten of afspraken hebben. Of dat bij jouw werkgever mogelijk is, verschilt per organisatie.

Wanneer coaching passend is

Coaching past wanneer je merkt dat iets in je leven, werk of relaties blijft terugkomen en je daar niet alleen beter over wilt begrijpen, maar ook iets in wilt veranderen. Dat kan gaan over stress en werkdruk, grenzen, onzekerheid, relatievragen, verlies, moeilijke keuzes of patronen waarvan je inmiddels goed weet dát ze bestaan, maar die toch telkens opnieuw bepalen wat je doet. Je hoeft daarvoor niet volledig vastgelopen te zijn. Juist wanneer je nog functioneert maar merkt dat het steeds meer energie kost, kan het zinvol zijn eerder te onderzoeken wat er speelt.

In coaching kijken we naar wat jij zelf kunt beïnvloeden én naar wat niet alleen bij jou ligt. Een probleem op het werk verdwijnt niet automatisch doordat jij beter grenzen leert stellen en een relatievraag is zelden alleen een persoonlijk patroon. We maken daarom onderscheid tussen wat er in jou gebeurt, wat tussen jou en anderen speelt en wat de omstandigheden waarin je leeft of werkt van je vragen. Van daaruit wordt concreter waar je zelf iets anders kunt doen, welk gesprek gevoerd moet worden of waar juist de situatie verandering vraagt.

Coaching vraagt ook dat er voldoende ruimte is om met wat we bespreken buiten het gesprek iets te doen. Je kijkt naar jezelf, probeert andere keuzes of reacties uit en neemt mee wat daarvan in je dagelijks leven gebeurt. Het doel is niet dat je afhankelijk wordt van gesprekken, maar dat je steeds beter begrijpt wat er speelt en zelf verder kunt met wat je hebt ontdekt en veranderd. Wanneer jouw situatie iets anders vraagt dan coaching, houden we daar niet aan vast. Dan wordt juist belangrijk welke vorm van hulp beter aansluit.

Wanneer ik doorverwijs

Je komt bij mij voor coaching, maar ik kijk ook vanuit mijn deskundigheid als psycholoog naar wat er speelt. Dat betekent dat ik niet alleen beoordeel of we met jouw vraag binnen coaching aan de slag kunnen. Ik kijk ook naar de aard en ernst van je klachten, hoeveel invloed ze hebben op je dagelijks functioneren, of lichamelijke of medische factoren mee kunnen spelen en of verdere diagnostiek of gespecialiseerde behandeling nodig is. Daarbij bewaak ik ook de grenzen van mijn eigen deskundigheid. Psychologen hebben de professionele verantwoordelijkheid om binnen hun vakbekwaamheid te werken en waar nodig andere deskundigheid in te schakelen of door te verwijzen.

Wanneer ik concludeer dat andere of aanvullende hulp beter bij jouw situatie past, bespreek ik dat duidelijk met je en leg ik uit waarom. Dat kan betekenen dat je huisarts, behandelend arts, psychiater, seksuoloog of een andere gespecialiseerde professional nodig is. Soms kan coaching daarnaast blijven bestaan, in andere situaties is het beter dat eerst of uitsluitend de andere zorg wordt ingezet. De vraag is daarbij niet welke hulp ik zelf kan aanbieden, maar welke route op dat moment professioneel het beste aansluit bij wat jij nodig hebt.

Bij ernstige of acute psychische klachten wachten we niet af of coaching voldoende blijkt. Wanneer veiligheid in het geding is of klachten dringend medische of psychiatrische beoordeling vragen, hoort daar passende zorg bij. Doorverwijzen is voor mij daarom geen teken dat coaching is mislukt. Het hoort bij zorgvuldig werken als psycholoog: niet alleen weten waar ik je kan helpen, maar ook herkennen wanneer je ergens anders beter op je plaats bent.

Huisarts of andere deskundige nodig

Sommige klachten vragen meer dan alleen een psychologische blik. Lichamelijke veranderingen, medicatie, aanhoudende pijn, ernstige slaapproblemen of andere gezondheidsklachten kunnen invloed hebben op hoe je je voelt en functioneert. Wanneer daar tijdens onze gesprekken aanwijzingen voor zijn, bespreek ik met je waarom het verstandig is om ook je huisarts of behandelend arts erbij te betrekken. De huisarts kan lichamelijke en psychische klachten verder beoordelen en zo nodig andere deskundigheid inschakelen.

Ook kan jouw vraag specialistische kennis vragen die buiten mijn eigen deskundigheid ligt. Denk aan situaties waarin bijvoorbeeld een psychiater, seksuoloog, medisch specialist of een andere professional gerichter kan onderzoeken of behandelen wat er speelt. Als psycholoog heb ik de verantwoordelijkheid om de grenzen van mijn eigen deskundigheid te bewaken en niet door te werken alsof iedere vraag binnen mijn eigen aanbod moet passen.

Dat betekent niet automatisch dat ons contact daarmee stopt. Soms kan coaching naast andere hulp blijven bestaan omdat beide een andere functie hebben; in andere situaties is het verstandiger eerst ruimte te geven aan onderzoek of behandeling elders. We bespreken dat samen en maken helder wat op dat moment de meest passende route is. Zo hoef jij niet zelf te bepalen bij welke professional je precies moet zijn, maar krijg je ondersteuning bij het vinden van de volgende stap wanneer jouw vraag meer of andere deskundigheid nodig heeft.

Je hoeft dus niet vooraf zelf te bepalen of coaching, diagnostiek, je huisarts of een andere deskundige de juiste route is. Je kunt beginnen met vertellen wat er speelt. Vanuit mijn deskundigheid als psycholoog kijken we zorgvuldig wat jouw situatie vraagt, wat binnen coaching past en waar andere hulp verstandiger is. Zo begint een traject niet bij een etiket of een vast programma, maar bij een professionele beoordeling van wat jij werkelijk nodig hebt.