Er is niets tot jij kijkt. Dat klinkt als een aardige zin voor op een tegeltje, maar er zit meer waarheid in dan prettig is. Je trekt ’s morgens de gordijnen open en buiten gebeurt van alles, alleen heeft nog niets betekenis totdat jouw hoofd zich ermee bemoeit. Regen is gewoon water dat naar beneden komt, maar jij maakt er slecht weer, goed tuinweer of een gratis attractie voor kinderen met nieuwe laarzen van. Koffie is niet lekker, stilte is niet ongemakkelijk en een blik is niet afwijzend voordat jij er iets van maakt. Je zintuigen leveren de spullen aan, je hoofd opent de dozen en voor je het weet staat er een complete werkelijkheid in de kamer, inclusief commentaar, herinneringen en een gebruiksaanwijzing waar niemand om gevraagd heeft. Dat is de kern van er is niets tot jij kijkt: de wereld is er wel, maar jouw ervaring ontstaat pas wanneer jij binnenkomt.

Je hoofd doet de nabewerking

Waarnemen lijkt eenvoudig. Ogen open, oren aan en binnenhalen die handel. Zo werkt het alleen niet. Onze zintuigen leveren informatie en ons brein maakt daar razendsnel een bruikbare werkelijkheid van. Daarbij wordt geselecteerd, aangevuld en geïnterpreteerd. Dat moet ook, want als je bewust alles zou verwerken wat er op dit moment te zien, horen en voelen is, kwam je waarschijnlijk niet eens fatsoenlijk door de supermarkt. Je merkt het zoemen van de koeling niet op, vergeet de muziek boven je hoofd en voelt je sokken pas weer zodra iemand het woord sokken noemt. Je aandacht beslist voortdurend wat belangrijk genoeg is om binnen te komen. De wereld bestaat dus prima zonder jouw toestemming, maar de wereld zoals jij haar beleeft komt altijd via jouw eigen zintuigen en hoofd naar binnen.

Daar wordt het psychologisch interessant. Twee mensen kunnen op precies dezelfde plek staan en toch met een totaal andere ervaring thuiskomen. De één vond het feest gezellig, de ander vond iedereen luidruchtig. De één noemt een opmerking grappig, de ander zit er drie dagen later nog op te kauwen. We willen dan graag weten wie er gelijk heeft, alsof ergens een scheidsrechter achter een gordijn zit met de officiële uitslag. Maar twee ervaringen kunnen naast elkaar bestaan zonder dat één van beiden onmiddellijk fout zit. Niet alles wat je ervaart is daarmee een objectief feit, maar je ervaring is wel werkelijk voor jou. Dat onderscheid voorkomt een hoop gedoe, vooral bij mensen die hun eigen waarneming graag afleveren alsof die rechtstreeks van het hoofdkantoor van de waarheid komt.

Een gebakje weet van niets

Neem iets eenvoudigs: een gebakje. Wij zeggen zonder nadenken dat het zoet is. Het gebakje zelf heeft daar geen enkele mening over en ligt rustig op een schoteltje zijn carrière af te wachten. Jouw smaakpapillen, zenuwstelsel en brein maken van wat erin zit de ervaring die jij zoet noemt. De één vindt het heerlijk, de ander krijgt na twee happen het gevoel dat hij rechtstreeks uit een suikerpot zit te eten. Met muziek gebeurt hetzelfde. Een nummer dat jou onmiddellijk terugbrengt naar een prachtige zomer kan voor iemand anders klinken als drie katten die ruzie hebben in een metalen vuilnisbak. Het geluid komt binnen, maar de betekenis ontstaat pas wanneer jouw geschiedenis zich ermee bemoeit. De wereld levert het materiaal, jij maakt er ervaring van.

Dat gebeurt de hele dag zonder dat we er erg in hebben. Een geur kan je ineens terugbrengen naar het huis van je grootouders. Eén blik van iemand kan vertrouwd voelen of juist alarm veroorzaken. Een stilte tijdens een gesprek betekent voor de één rust en voor de ander afwijzing. Ons hoofd plakt voortdurend betekenis op wat onze zintuigen binnenbrengen en gebruikt daarbij niet alleen het heden, maar sleept ook een flinke verhuisdoos verleden mee. Ervaringen, verwachtingen, angst, verlangen en herinneringen kleuren wat we opmerken. We kijken dus nooit volledig blanco naar de wereld. Gelukkig maar, want een mens zonder geschiedenis zou iedere ochtend opnieuw moeten uitzoeken wat een deurklink doet en waarom er ineens iemand naast hem aan de ontbijttafel zit.

Kijken is nog geen zien

We kunnen bovendien uitstekend door het leven lopen zonder werkelijk veel waar te nemen. Dezelfde route, dezelfde winkels, dezelfde mensen en voor je het weet is je omgeving veranderd in behang. Je ziet haar nog wel, maar ze komt nauwelijks binnen. Tot er iets verandert. De bakker heeft zijn gevel ineens blauw geschilderd en je ontdekt dat je geen flauw idee hebt welke kleur hij daarvoor had. Dat is geen gebrek aan ogen. Je aandacht vond het eenvoudig niet belangrijk genoeg. Ons brein is zuinig met belangstelling en geeft voorrang aan wat nieuw, bedreigend, aantrekkelijk of op dat moment relevant is. De rest mag rustig achteraan aansluiten. Je ogen kijken dus de hele dag, maar je aandacht beslist wat uiteindelijk echt bij je binnenkomt.

Daarom verandert aandacht ook je ervaring. Wie voortdurend bezig is met wat misgaat, ontdekt daar steeds meer voorbeelden van. Wie verliefd is, ziet plotseling mogelijkheden die vorige week blijkbaar nog onder een dekzeil lagen. Wie gespannen is, hoort eerder dreiging in een stem en ziet sneller afwijzing in een blik. Dat betekent niet dat je met positief denken de werkelijkheid naar believen kunt verbouwen. Een lekke band wordt niet heel doordat je hem liefdevol toespreekt en een belastingaanslag verdwijnt niet wanneer je hem naast een brandende geurkaars legt. Wel bepaalt aandacht welk deel van de werkelijkheid bij jou voortdurend vooraan staat. Wat je aandacht geeft wordt niet automatisch waar, maar het krijgt wel steeds meer gewicht in de wereld zoals jij die beleeft.

Je zintuigen niet op standje mindfulness

Daar hoeven we meteen geen spiritueel bouwpakket van te maken. Meer waarnemen betekent niet dat iedereen op een kussen moet gaan zitten om twintig minuten aandachtig naar een rozijn te kijken. Als je daar gelukkig van wordt, vooral doorgaan, maar een rozijn blijft ook gewoon een druif die een moeilijke jeugd achter de rug heeft. Aandacht zit net zo goed in gewone dingen. Proeven wat je eet in plaats van ondertussen door je telefoon te scrollen. Iemand aankijken wanneer hij iets vertelt. Buiten merken dat de lucht na regen anders ruikt. Muziek werkelijk horen in plaats van haar als achtergrondbehang door de kamer te laten lopen. Het leven hoeft niet voortdurend bijzonder te worden gemaakt. Het is al druk genoeg. Je moet er alleen af en toe bij zijn om te merken wat er daadwerkelijk gebeurt.

Dat klinkt eenvoudig, maar ons hoofd houdt opvallend veel van gisteren en morgen. Tijdens het ontbijt bespreken we intern alvast het gesprek van vanmiddag en onder de douche voeren we een ruzie opnieuw die drie dagen geleden al klaar was. Ondertussen staat het heden braaf voor de deur, maar niemand doet open. Onze zintuigen hebben daar gelukkig minder last van. Je neus ruikt nu, je oren horen nu en je huid voelt nu. Ze kennen geen volgende donderdag en houden geen dossier bij over 2017. Daardoor trekken ze je steeds terug naar het enige moment waarop er werkelijk iets gebeurt. Zonder wierook, zonder levenscoach op een berg en zonder abonnement op innerlijke rust. Gewoon doordat je merkt wat er op dit moment voor je neus staat.

Er is niets totdat jij er bent

Dat maakt de titel minder somber dan hij klinkt. “Er is niets” betekent niet dat de wereld ophoudt te bestaan zodra jij je ogen dichtdoet. De boom staat er nog steeds en de buurman helaas meestal ook. Het gaat om iets anders. Kleur, schoonheid, ergernis, vertrouwdheid, ontroering en betekenis ontstaan in de ontmoeting tussen wat er buiten jou gebeurt en wat jij daarvan waarneemt. Een zonsondergang hoeft zichzelf niet mooi te vinden. Een lied weet niet dat het jou raakt en de geur van koffie heeft geen idee dat jij er ’s morgens een aangenamer mens van wordt. Jij brengt je zintuigen, herinneringen, verwachtingen en aandacht mee. Daardoor wordt iets wat er eenvoudigweg is ineens jouw ervaring, met alles wat je hoofd daar vervolgens graag nog bij verzint.

Daar zit ook verantwoordelijkheid in, maar niet de opgewekte variant waarin iedere tegenslag ineens jouw eigen creatie wordt. Dat soort psychologisch kunstgras mag gewoon bij het grofvuil. Je bepaalt niet alles wat er gebeurt en je kunt pijn, verlies of ellende niet wegkijken. Je hebt wel invloed op waar je aandacht naartoe gaat en hoeveel van je leven je werkelijk binnenlaat. Wie voortdurend leeft in wat gisteren misging of morgen moet gebeuren, kan een groot deel van vandaag missen zonder één minuut afwezig te zijn geweest. Je hoeft daarvoor niets groots om te gooien. Af en toe werkelijk kijken, luisteren, ruiken, proeven en voelen is al genoeg om te merken hoeveel er gebeurt terwijl jij normaal gesproken met je hoofd ergens anders aan het vergaderen bent.

En dan krijgt “Er is niets” ineens een heel andere lading. De wereld ligt niet kant-en-klaar op je te wachten met bordjes waarop staat wat mooi, vervelend, lekker of betekenisvol is. Er is wat er is, en jij komt daar met je zintuigen, herinneringen, verwachtingen en een hoofd vol commentaar bij staan. Samen maken die er jouw werkelijkheid van. Soms prachtig, soms behoorlijk onhandig en geregeld met conclusies die later zonder pardon terug naar de keuken mogen. Misschien is er dus niet niets, maar juist ontzettend veel dat pas betekenis krijgt wanneer jij werkelijk aanwezig bent om het waar te nemen. De wereld levert de ingrediënten en jij maakt er, bewust of onbewust, iedere dag opnieuw iets van.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.