Veranderen begint waar je smoes stopt

We roepen graag: “Zo doen we het altijd al,” alsof ergens een oud wetboek ligt waarin staat dat veranderen verboden is. Terwijl “altijd” verrassend vaak betekent dat angst een net jasje heeft aangetrokken. Veranderen voelt lastig, maar vastroesten kan uiteindelijk behoorlijk meer pijn doen, en soms hoeft iemand niet eindeloos meegenomen te worden maar gewoon vriendelijk uit zijn stoel getrokken. Verandering vraagt lef: iets loslaten waarvan je weet hoe het werkt, terwijl je nog niet precies weet wat ervoor terugkomt. “We doen het al jaren zo en het werkt toch?” hoor je in bestuurskamers die nog teren op gouden tijden, bij de bakker die iedere nacht hetzelfde deeg kneedt, in een fabriek waar een machine al twintig jaar ratelt en bij iemand die zichzelf jarenlang vertelt dat het allemaal nog wel gaat. Het klinkt als zekerheid, maar soms is het vooral een keurige manier om niet te hoeven kijken naar wat inmiddels allang veranderd is.

Dat vertrouwde kan behoorlijk overtuigend zijn. Een bedrijf blijft doen wat ooit succes bracht, een organisatie houdt een overleg in leven waar niemand nog iets uit haalt en iemand blijft geven totdat het lichaam uiteindelijk zelf bezwaar maakt. Niet omdat mensen dom zijn, maar omdat bekend terrein nu eenmaal veiliger voelt dan bewegen zonder garantie. Comfort noemt zichzelf graag een warm plekje, al heb ik in veertig jaar vaak genoeg gezien dat het ook een verrassend goed gecamoufleerde gevangenis kan worden. Routine helpt zolang ze iets draagt; daarna wordt ze gewoon een gewoonte die iedere verandering met argwaan bekijkt. De echte vraag is daarom niet of alles anders moet. Veel interessanter is waar jij, je team of je organisatie nog vasthoudt aan iets dat vooral bestaat omdat niemand als eerste durft te zeggen: waarom doen we dit eigenlijk nog?

De bulldozer van uitstel

Verandering die je te lang uitstelt, heeft de vervelende gewoonte later terug te komen op een moment dat jíj niet meer bepaalt hoe ze eruitziet. Soms als een bedrijf dat pas beweegt wanneer klanten al elders zitten, soms als een lichaam dat na jaren doorgaan zelf de noodrem aantrekt en soms in een relatie waarin twee mensen zo lang langs elkaar heen hebben geleefd dat zelfs een gewoon gesprek inmiddels groot onderhoud vraagt. Uitstel houdt weinig rekening met je agenda. Hoe langer je wacht, hoe kleiner de ruimte vaak wordt om nog rustig te kiezen. Wat eerst een beslissing was, kan daardoor uiteindelijk voelen als een bulldozer die zonder afspraak het erf op komt rijden.

We houden ondertussen graag vast aan het idee dat we controle hebben. Agenda’s zijn gevuld, cijfers zien er behoorlijk uit en de bekende routine doet vandaag nog ongeveer wat ze gisteren ook deed. Intussen verschuift de wereld gewoon door. Verwachtingen veranderen, mensen veranderen en soms ben jij zelf allang veranderd zonder dat je oude gewoonten daarvan bericht hebben gekregen. Controle kan dan een keurig rookgordijn worden waarachter vooral één gedachte schuilgaat: zolang ik niets verander, hoef ik ook niet te ontdekken wat er gebeurt als ik het oude loslaat.

Morgen is daarbij een bijzonder handige dag. Hij heeft altijd plaats voor alles waarvoor vandaag toevallig geen lef beschikbaar was. Alleen rekent angst graag rente. Je hoeft daarom niet meteen je hele leven om te gooien alsof er een televisieploeg meekijkt. Veranderen kan beginnen met één besluit waarvan je allang weet dat het genomen moet worden, één gesprek dat al te lang in de wachtkamer zit of één gewoonte waarvan je eindelijk toegeeft dat ze haar beste tijd heeft gehad. Lef hoeft niet te brullen. Soms zegt het alleen, vrij rustig maar zonder achterdeur: dit heeft lang genoeg geduurd.

Stilstand in slow motion

Stilstand is geen neutraliteit. Soms is het achteruitgang in slow motion: jij staat met je koffertje op het perron terwijl de wereld gewoon doorrijdt en je jezelf geruststelt met de gedachte dat blijven staan tenminste veilig voelt. Dat hoeft natuurlijk niet te betekenen dat alles voortdurend anders moet. Rust kan verstandig zijn en behouden wat goed is ook. Het wordt pas interessant wanneer je vooral blijft omdat bewegen spannend is, terwijl je allang merkt dat iets niet meer past. Dan kan vertrouwd langzaam veranderen in vastgeroest, zonder dat er ergens een alarm afgaat om je erop te wijzen.

Veranderen kost energie. Het schuurt, wrikt en trekt je uit gewoontes waarin je soms jarenlang behoorlijk comfortabel hebt liggen dutten. Alleen kan niets doen óók een prijs hebben. Ik heb mensen gezien die dachten dat blijven zitten hen beschermde, terwijl ondertussen motivatie verdween, relaties schraler werden of hun lichaam steeds nadrukkelijker bezwaar begon te maken. Stilstand noemt zichzelf graag veilig en spreekt daarbij opvallend geruststellend, maar veiligheid die alleen bestaat omdat je niet meer durft te bewegen kan uiteindelijk behoorlijk duur worden. Niet iedere verandering is vooruitgang, maar blijven waar je bent terwijl je allang weet dat iets moet verschuiven, is ook een keuze — alleen eentje die graag doet alsof niemand haar heeft gemaakt.

Lef voordat het moet

Veranderen voelt vaak alsof je iets verliest, terwijl je soms juist ruimte terugkrijgt om opnieuw te kiezen. Niet meer automatisch doorgaan omdat je het gisteren ook zo deed, maar kijken wat vandaag nog klopt. Veertig jaar lang heb ik gezien wat er gebeurt wanneer mensen, relaties en organisaties te lang blijven zitten in iets waarvan ze eigenlijk allang weten dat het schuurt. Bewegen garandeert geen succes en niet iedere verandering is automatisch vooruitgang, maar blijven zitten uit angst heeft ook een prijs. Lef zit daarom voor mij niet in brullen, alles omgooien of met een nieuwe levensmissie uit bed springen. Soms is het niet groter dan eerlijk zeggen: dit wil ik zo niet meer.

Daar heb je geen PowerPoint met twintig stappen voor nodig en ook geen perfecte maandag waarop je eindelijk de verbeterde versie van jezelf lanceert. Het kan beginnen met één gesprek dat je niet langer uitstelt, een grens die je eindelijk uitspreekt of een gewoonte waarvan je toegeeft dat ze haar beste tijd heeft gehad. Wachten tot de bulldozer langskomt kan altijd nog, maar zelf sturen rijdt meestal prettiger. Veranderen begint daarom niet wanneer alle angst verdwenen is, maar wanneer je besluit dat die angst niet langer als voorzitter van de vergadering mag optreden. Dan hoef je vandaag nog niet te weten waar je precies uitkomt; het is al heel wat wanneer je ophoudt jezelf wijs te maken dat blijven staan hetzelfde is als kiezen.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.