Verdwalen in overvloed

We leven in een wereld waarin keuzes als confetti op ons neerdwarrelen en soms eerder als hagel aanvoelen. Niet alleen bij de grote levensvragen, maar vooral bij de kleine tirannen van alledag die zachtjes ons hoofd gaar koken. Het beleg op je boterham, de serie voor vanavond, een nieuw telefoonabonnement, toiletpapier dat ineens ook een moreel standpunt inneemt. Voor je het weet sta je niet gewoon in een supermarkt, maar op een gladiatorenveld waar achtentwintig soorten yoghurt allemaal fluisteren dat jij een beter mens wordt als je precies de juiste kiest. Vrijheid klinkt prachtig, totdat je voor een koelvak staat en na zeven minuten nog steeds met twee bekers in je handen je levensloop staat te heroverwegen.

Het brein als vastgelopen Netflix-menu

Ons hoofd kan veel hebben, maar een eindeloze stoet opties maakt kiezen niet automatisch beter. Soms gebeurt juist het tegenovergestelde: je vergelijkt, heroverweegt, googelt nog even en eindigt uiteindelijk met niets omdat optie 17 misschien toch drie procent aantrekkelijker was dan optie 12. Het beeld van een vastgelopen Netflix-menu klopt daarom uitstekend. Je scrolt langs honderd series, bekijkt trailers, leest recensies en zet drie kwartier later uit pure uitputting iets aan wat je al vier keer hebt gezien. Niet omdat je brein letterlijk leegloopt als een batterij, maar omdat voortdurend afwegen aandacht vraagt en twijfel zichzelf onderweg graag vermenigvuldigt.

Daar wordt vaak de term decision fatigue voor gebruikt. Ik zou daar geen groot hersenverhaal van maken waarin iedere beslissing een vast blokje mentale brandstof opeet, maar het dagelijkse verschijnsel is herkenbaar genoeg. Na een dag vol kiezen kan zelfs “rijst of pasta?” voelen alsof de Verenigde Naties bijeen moeten komen. Dan ligt er ook nog een avocado op het aanrecht die al vier dagen weigert duidelijkheid te geven over zijn toekomst. Zo wordt zelfs ontspanning een keuzeprobleem: welke film, welk restaurant, welke vakantie, welk abonnement en vooral of je eerst nog even moet uitzoeken of er ergens een nóg betere bestaat. Voor je het weet ben je vrij en heb je er een volledige administratie bij gekregen.

De ironie van spijt

Het venijn zit bovendien niet alleen vóór de keuze, maar ook erna. Je hebt eindelijk gekozen en onmiddellijk opent je hoofd een tweede loket: had die andere niet beter geweest? Was de blauwe toch mooier, de andere baan verstandiger, die ene serie leuker, die vakantie goedkoper? Hoe meer mogelijkheden zichtbaar blijven, hoe makkelijker je jezelf kunt martelen met levens die je niet gekozen hebt. Spijt is dan niet automatisch bewijs dat je verkeerd koos, maar vaak het bijgeluid van weten dat er alternatieven waren. Het hoofd is een wonderlijk apparaat: eerst eist het vrijheid en zodra het die krijgt, begint het een klachtenprocedure tegen de uitslag.

Daarom hoeft een goede keuze niet de perfecte keuze te zijn. Perfectie is bij overvloed een spoor waar je eindeloos op kunt blijven rangeren zonder ooit te vertrekken. Een keuze hoeft vooral voldoende te kloppen om een richting te geven. Daarna mag je lopen, ervaren, bijstellen en soms constateren dat het inderdaad niet je briljantste ingeving was. Ook dat hoort bij leven. Wie iedere deur open wil houden, blijft uiteindelijk in de hal staan met zijn jas aan. Keuzestress wordt kleiner wanneer je niet langer verlangt dat één beslissing al je andere mogelijke levens tegelijk goedkeurt. Kies een deur, loop erdoorheen en laat die andere zevenentwintig yoghurts het onderling maar uitzoeken.

Het absurde theater van keuzestress

We spelen met zijn allen in een absurd theater van keuzes waarin we eindeloos blijven vergelijken in de hoop dat ergens één knop zit die de onzekerheid van het bestaan uitschakelt. We scrollen door webshops alsof de perfecte aankoop eindelijk rust brengt, studenten behandelen een studiekeuze alsof die hun identiteit voor de komende zestig jaar in beton giet en in de liefde swipen we alsof de ware altijd nog twee duimen verderop woont. Alles moet openblijven, want stel je voor dat je iets mist. Alleen missen we daardoor precies wat kiezen betekenis geeft: op een gegeven moment moet er ergens een deur dicht, anders blijf je je hele leven op de gang staan.

Daar wringt het. Iedere keuze opent iets en sluit tegelijkertijd iets anders af. Dat is geen fout in het systeem, dat ís het systeem. Wie voor A kiest, neemt afscheid van B, C en die exotische optie D die achteraf natuurlijk ineens onweerstaanbaar lijkt. Ons hoofd maakt daar graag drama van, alsof één verkeerde afslag meteen betekent dat de rest van het leven via een industrieterrein moet. Maar een keuze hoeft niet je hele toekomst te bewijzen. Ze hoeft alleen genoeg te kloppen om beweging mogelijk te maken. De imperfectie zit niet in het kiezen, maar in onze verwachting dat één beslissing alle twijfel definitief moet begraven.

De lach van minder keuzestress

Minder keuzestress begint daarom niet bij meer zekerheid, maar bij minder onderhandelen met jezelf. We wachten graag tot we het honderd procent weten, terwijl de enige zekerheid dan is dat we nog steeds op dezelfde plek staan. Vrijheid zit niet in de perfecte keuze, maar in de stap die je vandaag zet terwijl je weet dat er altijd iets anders mogelijk was. Daar begint eigenaarschap. Niet in onbevreesd springen met de soundtrack aan, maar in accepteren dat geen enkele landing vooraf gekeurd wordt door een commissie van toekomstige versies van jezelf. Soms kies je goed. Soms kies je beroerd. In beide gevallen heb je tenminste iets om vanaf te bewegen.

Achteraf blijken juist die scheve keuzes vaak het beste materiaal voor je leven. De vakantie die op de foto een paleis was en in werkelijkheid naar kelder rook. De baan die minder glans had dan gehoopt, maar wel mensen opleverde die je nooit had willen missen. Dat maakt een keuze niet automatisch goed, maar wel echt. De mooiste herinneringen zijn zelden steriel en foutloos. Ze hebben modder aan hun schoenen en een kras op de koffietafel. Wie kiest, neemt zijn leven weer uit de wachtstand. Achter bijna geen enkele deur staat de ondergang. Meestal staat er gewoon een volgende kamer. Loop naar binnen, kijk rond en beslis daar wel weer verder.

Kennismaken zonder wachtlijst

Als je na het lezen van deze NieuwsBlog merkt dat er iets in jouw leven niet goed voelt of vastzit, hoef je daar niet meteen een nette levensvraag van te maken. Soms weet je gewoon dat doorgaan zoals je nu doet weinig nieuws gaat opleveren. Ik ben Freek, coach en psycholoog uit Drachten, en al ruim 30 jaar praat ik met mensen over levensvragen, relaties en werkstress. In al die gesprekken heb ik geleerd dat het probleem lang niet altijd alleen zit in wat jij anders zou moeten doen. Daarom kijk ik ook naar wat bij jou ligt, wat er tussen mensen gebeurt en welke omstandigheden invloed blijven houden. Het leven past nu eenmaal zelden netjes in één doosje. Verwacht daarom geen etiket of standaardpraatje. Ik luister, vraag door, leg verbanden en zeg het wanneer ik denk dat iets anders zit dan jij tot nu toe dacht.

Kennismaken begint met een gratis en vrijblijvend gesprek van 60 minuten, in mijn praktijk aan huis in Drachten of online als dat beter past. Vooraf vul je een digitaal kennismakingsformulier in over wat er speelt en wat voor jou belangrijk is. Ik lees vooraf wat je levensvraag is, of waar het in je leven schuurt of vastzit, zodat we tijdens het gesprek meteen kunnen aansluiten. Minstens zo belangrijk is de klik: je ervaart hoe ik luister, doorvraag en reageer en of mijn manier van coachen bij je past. Past jouw levensvraag beter bij iemand anders, dan zeg ik dat. Heb je vooraf een korte vraag, dan bereik je me via de WhatsApp-knop. Vul hieronder je gegevens en levensvraag in en geef aan wanneer je wilt afspreken. Binnen 24 uur neem ik zelf contact met je op en plannen we een afspraak, overdag of ’s avonds en altijd binnen 2 weken.