Ontspanplezier blijven zoeken

Als ontspannen prestatiedruk wordt

Je kunt een hele dag rennen en ’s avonds nog steeds het gevoel hebben dat je nergens echt bent aangekomen. Tussen afspraken, verplichtingen en alles wat nog even moet, zoek je naar een moment van rust, wat ruimte, een beetje plezier. Alleen blijkt stilzitten nog niet hetzelfde als ontspannen. Zodra je eindelijk op de bank zit, begint je hoofd alweer te rekenen: is dit wel genoeg, had ik deze tijd niet nuttiger kunnen besteden, moet ik hier eigenlijk niet meer van genieten? Zo wordt zelfs niks doen stilletjes een prestatie. Een taak die je netjes moet uitvoeren, liefst met het juiste ademhalingspatroon en zonder schuldgevoel. En voor je het weet ben je niet aan het ontspannen, maar aan het controleren of je wel goed genoeg ontspant.

Wanneer doen, reageren en doorgaan je gewone stand zijn geworden, voelt niets hoeven al snel onwennig. Je lichaam zit stil, maar je aandacht loopt alweer vooruit naar straks. Ontspanplezier begint precies waar die opdracht wegvalt. Niet bij de perfect geplande wandeling, het verplichte halfuur rust of een nieuwe methode om efficiënter op te laden, maar bij momenten die nergens naartoe hoeven. Even zitten. Wat lummelen. Een gesprek dat uitloopt. Iets doen omdat je er plezier in hebt en niet omdat het goed voor je zou zijn. Zonder resultaat, zonder vinkje en zonder dat je er beter in hoeft te worden. Precies dát is ontspanplezier: iets prettig laten zijn zonder dat het ook nog ergens goed voor hoeft te zijn.

Als niksdoen voelt alsof je nog wat moet

Je besluit het eens anders te doen. Geen timer. Geen ‘bewust ontspannen’. Gewoon zitten. Of liggen. Een beetje voor je uit staren zonder dat daar meteen een bedoeling achter hoeft te zitten. Binnen dertig seconden is het zover. Je hand wil naar je telefoon, je hoofd opent een onzichtbare to-dolijst en ergens klinkt het vage gevoel dat je iets belangrijks vergeten bent. Niksdoen voelt opeens alsof je ergens naartoe moet. Alsof stilstand een foutmelding is en er ergens een helpdesk zit die zich afvraagt waarom jij nog niet op ‘doorgaan’ hebt gedrukt.

Dat ongemak betekent niet dat je slecht bent in stilzitten. Doen geeft houvast. Je rondt iets af, lost iets op, reageert ergens op en aan het einde ligt er tenminste bewijs dat je niet voor niets bent opgestaan. Niksdoen heeft die beleefdheid niet. Er verschijnt geen groen vinkje en niemand stuurt een mailtje met ‘goed gerust vandaag’. Bovendien wordt het stiller zodra je stopt met bezig zijn en in die stilte hoor je ineens ook de onrust die overdag gemakkelijk wordt overstemd. Je lichaam blijft nog even paraat alsof er ieder moment een tijger achter de bank vandaan komt. Alleen blijkt die tijger meestal gewoon een lege agenda, een onbeantwoord bericht of het hinderlijke idee dat je je tijd nuttiger had kunnen besteden.

De neiging is dan groot om die onrust meteen weer op te lossen. Telefoon pakken, iets opruimen, een wandeling plannen of desnoods een ademhalingsoefening beginnen omdat je blijkbaar zelfs voor niksdoen ondersteuning nodig hebt. Maar onrust is niet automatisch een opdracht. Je mag merken dat ze er is zonder haar meteen te vullen, verklaren of oplossen. Ontspanplezier begint niet pas wanneer je volkomen zen op de bank ligt en nergens meer aan denkt. Het begint op het moment dat je merkt: ik ben onrustig, ik hoef daar nu niets van te maken en de tijger redt zich vandaag maar even zonder mij. Geen doorbraak, geen nieuw levensplan. Gewoon een paar minuten waarin niets hoeft te lukken.

De kunst van het nietsdoen

Nietsdoen klinkt eenvoudig. Dat is precies waarom het zo lastig is. Je hoofd wil er meteen iets van maken: een betere manier van staren, een efficiëntere vorm van niks, liefst met een beetje resultaat achteraf. Voor je het weet zit je te ontspannen alsof je examen doet en vraag je je na tien minuten af of het al iets heeft opgeleverd. Je bent eraan gewend geraakt tijd af te meten aan wat ermee gebeurd is. Iets afgemaakt, opgelost, geleerd, bewogen of ten minste van een vinkje voorzien. Niemand vraagt op maandag bewonderend hoe lang je zondag uit het raam hebt zitten staren naar een leeg wolkendek.

Daar zit de echte moeite van nietsdoen. Niet in stilzitten, maar in verdragen dat een paar minuten van je leven nergens toe hoeven te dienen. Geen opbrengst, geen verbetering en geen verhaal waarmee je achteraf kunt aantonen dat je je vrije tijd verstandig hebt besteed. Zelfs een wandeling krijgt tegenwoordig gemakkelijk kilometers, stappen, hartslag en een foto mee als bewijs dat je bijzonder ontspannen bezig was. Nietsdoen trekt zich daar weinig van aan. Het vraagt niet of je er goed in bent. Het laat vooral zien hoe snel je zelf weer betekenis, nut of haast in een leeg stukje tijd stopt.

En natuurlijk zit je na dertig seconden weleens alweer op je telefoon, ruim je ineens een lade op waarvan je het bestaan gisteren nog niet kende of besluit je dat dit hét moment is om je administratie eens grondig te ordenen. Nou en. Je hoeft geen diploma Nietsdoen te halen. De kunst zit niet in perfect stilzitten, maar in merken hoe moeilijk je het vindt om een paar minuten ongemoeid te laten. Daar begint ontspanplezier: wanneer tijd niet langer hoeft te bewijzen dat hij goed besteed is. En het aardige is: daar hoef je zelfs geen app voor te downloaden.