Ontspanplezier even uit de haast

Als ontspannen prestatiedruk wordt

Je kunt een hele dag rennen en ’s avonds nog steeds het gevoel hebben dat je nergens echt bent aangekomen. Tussen afspraken, verplichtingen en alles wat nog even moet, zoek je naar rust en een beetje plezier. Alleen blijkt stilzitten nog niet hetzelfde als ontspannen. Zodra je eindelijk op de bank zit, begint je hoofd alweer te rekenen: is dit genoeg, had ik deze tijd niet nuttiger kunnen besteden, moet ik hier niet meer van genieten? Zo wordt zelfs niks doen stilletjes een prestatie, liefst goed uitgevoerd en zonder schuldgevoel. Voor je het weet ben je niet aan het ontspannen, maar aan het controleren of je er wel goed genoeg in bent.

Wanneer doorgaan je gewone stand is geworden, voelt niets hoeven al snel verdacht. Je lichaam zit stil, maar je aandacht is alweer onderweg naar straks. Ontspanplezier begint waar die opdracht verdwijnt. Niet bij de perfect geplande wandeling, het verplichte halfuur rust of de volgende methode om efficiënter op te laden, maar bij momenten die nergens naartoe hoeven. Wat lummelen, een gesprek dat uitloopt, iets doen omdat je er plezier in hebt en niet omdat het gezond, nuttig of verstandig is. Zonder resultaat, zonder vinkje en zonder dat je er beter in hoeft te worden. Ontspanplezier is precies dat: iets prettig laten zijn zonder dat het zich eerst hoeft te verantwoorden.

Niksdoen kan kriebelen

Je besluit het eens anders te doen. Geen timer of ‘bewust ontspannen’, maar gewoon zitten, liggen of wat voor je uit staren zonder dat daar meteen een bedoeling achter hoeft te zitten. Binnen dertig seconden wil je hand naar je telefoon, opent je hoofd een onzichtbare to-dolijst en ontstaat het vage gevoel dat je iets belangrijks vergeten bent. Niksdoen voelt opeens alsof je ergens naartoe moet. Alsof stilstand een foutmelding is en ergens een helpdesk zich afvraagt waarom jij nog niet op ‘doorgaan’ hebt gedrukt. Dat ongemak betekent niet dat je slecht bent in stilzitten. Doen geeft houvast: je rondt iets af, lost iets op, reageert ergens op en aan het einde ligt er tenminste bewijs dat je niet voor niets bent opgestaan. Niksdoen heeft die beleefdheid niet. Er verschijnt geen groen vinkje en niemand stuurt een mailtje met ‘goed gerust vandaag’.

Zodra het stiller wordt, hoor je bovendien de onrust die overdag makkelijk wordt overstemd. Je lichaam blijft nog even paraat alsof er ieder moment een tijger achter de bank vandaan kan komen, terwijl die tijger meestal gewoon een lege agenda, een onbeantwoord bericht of het hinderlijke idee blijkt dat je je tijd nuttiger had kunnen besteden. De neiging is dan groot om die onrust meteen te repareren. Telefoon pakken, iets opruimen, een wandeling plannen of desnoods een ademhalingsoefening beginnen omdat zelfs niksdoen blijkbaar ondersteuning nodig heeft. Maar onrust is niet automatisch een opdracht. Ontspanplezier begint niet pas wanneer je volkomen zen op de bank ligt en nergens meer aan denkt, maar wanneer je merkt dat het onrustig is zonder daar meteen iets van te hoeven maken. De tijger redt zich vandaag maar even zonder jou en een paar minuten waarin niets hoeft te lukken blijken dan ineens ruim voldoende.

Nietsdoen zonder bewijs

Nietsdoen klinkt eenvoudig, en precies daarom blijkt het zo lastig. Je hoofd wil er meteen iets van maken: een betere manier van staren, een efficiëntere vorm van niks, liefst met enig resultaat achteraf. Voor je het weet zit je te ontspannen alsof je examen doet en vraag je je na tien minuten af of het al iets heeft opgeleverd. We zijn gewend tijd af te meten aan wat ermee gebeurd is: iets afgemaakt, opgelost, geleerd, bewogen of ten minste van een vinkje voorzien. Niemand vraagt op maandag bewonderend hoe lang je zondag uit het raam hebt zitten kijken naar een leeg wolkendek. Tijd zonder opbrengst heeft blijkbaar dringend een betere reputatie nodig.

De echte moeite zit dan ook niet in stilzitten, maar in verdragen dat een stukje van je dag nergens toe hoeft te dienen. Geen verbetering, geen nuttige conclusie en geen verhaal waarmee je achteraf kunt aantonen dat je je vrije tijd verantwoord hebt besteed. Zelfs een wandeling krijgt tegenwoordig kilometers, stappen, hartslag en een foto mee als bewijs dat we bijzonder ontspannen bezig waren. Nietsdoen trekt zich daar weinig van aan. Je hoeft er geen diploma voor te halen en ook geen nieuw verbeterproject van te maken. Ontspanplezier begint waar tijd even niets hoeft te bewijzen en jij ontdekt dat daar wonderlijk genoeg geen methode, certificaat of app voor nodig is.